Azərbaycanın kondensat hasilatı niyə azalır? - ŞƏRH

2025-ci ildə Azərbaycanda kondensat hasilatı 4 milyon 911,88 min ton olub ki, bu da əvvəlki illə müqayisədə 7,1 faiz azalma deməkdir. Ümumi neft hasilatında kondensatın payı 17,7 faiz təşkil edib. Eyni dövrdə neft hasilatı 22 milyon 767,77 min ton olub və 4,2 faiz azalıb. Beləliklə, kondensatla birlikdə ümumi maye karbohidrogen hasilatı 27 milyon 679,65 min ton səviyyəsində formalaşıb və illik müqayisədə 4,7 faiz geriləyib. Kondensatın əsas hissəsi “Şahdəniz” yatağının payına düşür və məhsul tam həcmdə Bakı Tbilisi Ceyhan kəməri ilə ixraca yönəldilir. “Abşeron” və “Ümid” yataqları da bu seqmentə töhfə verir.

Qlobal enerji bazarında son illərdə müşahidə olunan əsas tendensiya maye karbohidrogen hasilatının strukturunda dəyişiklikdir. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin məlumatlarına əsasən, ənənəvi xam neft hasilatı bir sıra regionlarda azalır, lakin qaz və qaz-kondensat layihələri daha dayanıqlı artım nümayiş etdirir. ABŞ-də şist qazı layihələri çərçivəsində hasil olunan kondensat həcmi son on ildə əhəmiyyətli dərəcədə artaraq ölkəni maye karbohidrogen ixracatçısına çevirib. Yaxın Şərq və Qətər kimi ölkələrdə də qaz layihələri ilə paralel kondensat istehsalı genişlənir. Bu baxımdan kondensat artıq yalnız əlavə məhsul deyil, ayrıca kommersiya dəyəri olan strateji resurs kimi qiymətləndirilir.

Azərbaycanda kondensat hasilatının azalması bir neçə amillə izah oluna bilər. Əsas yataqlarda təbii hasilat enişi, texniki optimallaşdırma mərhələləri və qlobal bazarda qiymət volatilliyi investisiya qərarlarına təsir göstərir. Eyni zamanda, qaz layihələrinin mərhələli inkişafı kondensat hasilatının dinamikasını birbaşa müəyyən edir. “Şahdəniz” kimi nəhəng layihələrdə hasilatın pik mərhələsindən sonrakı sabitləşmə dövrü maye komponentlərin həcminə də təsir edir. Bununla yanaşı, “Abşeron” yatağının 2023-cü ildən istismara verilməsi və “Ümid” blokunun inkişafı orta müddətli perspektivdə kondensat bazasında tarazlaşdırıcı rol oynayır.

Diqqət çəkən məqam kondensatın ixrac marşrutudur. Məhsulun Bakı Tbilisi Ceyhan kəməri vasitəsilə dünya bazarlarına çıxarılması Azərbaycanın enerji logistikasında inteqrasiya səviyyəsini artırır. BTC xətti üzrə nəql olunan həcmlər yalnız xam neft deyil, həm də kondensatın bazara operativ çatdırılmasını təmin edir. Bu, ixrac portfelinin elastikliyini yüksəldir və gəlir strukturunun diversifikasiyasına şərait yaradır. Qlobal bazarda kondensat əsasən neft-kimya sənayesində və yüngül yanacaq istehsalında istifadə olunduğundan, xüsusilə Asiya regionunda sabit tələb formalaşır.

Ümumi maye karbohidrogen hasilatının 4,7 faiz azalması fonunda qaz sektorunun artan rolu daha aydın görünür. Avropa İttifaqı ilə enerji əməkdaşlığının genişlənməsi və Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə tədarükün artması Azərbaycanın enerji balansında qazın çəkisini yüksəldir. Qaz hasilatı artdıqca kondensatın həcmi də paralel dəyişir, lakin bu dəyişikliklər layihələrin texniki xüsusiyyətlərindən asılıdır. Enerji keçidi dövründə bir çox ölkələr qazı daha aşağı karbonlu keçid yanacağı kimi qəbul etdiyindən, qaz-kondensat layihələri qlobal investisiya portfelində prioritet olaraq qalır.

Statistik göstəricilər göstərir ki, hasilatdakı nisbi azalma fonunda sektor struktur baxımından daha çox qaz yönümlü modelə transformasiya olunur. Kondensatın ümumi neft hasilatında 17,7 faiz paya malik olması onun artıq əlavə komponent deyil, ayrıca iqtisadi faktor olduğunu təsdiqləyir. Bu tendensiya enerji gəlirlərinin mənbə strukturunda balansın dəyişdiyini göstərir və uzunmüddətli perspektivdə qaz və kondensat layihələrinin strateji əhəmiyyətini artırır.

AzNews.az