Azərbaycan balıq kürüsü əvəzediciləri idxal edir - ŞƏRH

Ötən ilin yanvar-noyabr aylarında Azərbaycan 950 min ABŞ dolları dəyərində 71,3 ton balıq kürüsü əvəzedicisi idxal edib. Bu göstərici əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə dəyər ifadəsində 66 faiz, həcm baxımından isə 13 faiz artım deməkdir. İdxalın əsas hissəsi Rusiya, Belarus, Çin və İranın payına düşür, eyni zamanda son 14 ildə ilk dəfə Avstraliyadan da tədarük qeydə alınıb. Rəqəmlər göstərir ki, bazarda struktur dəyişiklikləri və mənbələrin şaxələndirilməsi prosesi paralel şəkildə gedir.

Qlobal miqyasda balıq kürüsü və onun əvəzediciləri bazarı son illərdə transformasiya mərhələsindədir. Ənənəvi olaraq nərə balığından əldə olunan təbii kürü yüksək qiymətə malik premium məhsul sayılır və əsas istehsalçılar sırasında Xəzəryanı ölkələrlə yanaşı Çin də mühüm yer tutur. Lakin vəhşi nərə populyasiyalarının qorunması, kvotaların sərtləşdirilməsi və maya dəyərinin artması nəticəsində dünya bazarında daha əlçatan alternativlərə tələbat yüksəlib. Avropa İttifaqı və Şimali Amerika bazarlarında da balıq kürüsü əvəzedicilərinə maraq artmaqdadır. Bu məhsullar adətən müxtəlif balıq növlərinin kürülərindən və ya texnoloji üsulla formalaşdırılmış dənəvər məhsullardan ibarət olur və HoReCa sektorunda geniş istifadə edilir.

Azərbaycanın idxal strukturuna nəzər saldıqda maraqlı dinamika görünür. Rusiyadan idxalın dəyər ifadəsində artmasına baxmayaraq, həcm baxımından 34 faiz azalması qiymət amilinin rolunu göstərir. Bu, ya məhsulun keyfiyyət seqmentinin dəyişməsi, ya da vahid qiymətlərin yüksəlməsi ilə izah oluna bilər. Eyni dövrdə Belarusdan idxalın həm dəyər, həm də həcm baxımından ciddi artımı alternativ tədarük kanallarının gücləndiyini göstərir. Çindən və Qazaxıstandan tədarükün əvvəlki ildə olmaması, lakin hesabat dövründə baş tutması isə bazarın şaxələndirilməyə doğru hərəkət etdiyini təsdiqləyir. Bu tendensiya qlobal logistika risklərinin və regional ticarət axınlarının dəyişkənliyinin nəzərə alındığını göstərir.

Dünya üzrə akvakultura istehsalının artması balıq məhsullarının strukturunu dəyişdirir. BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının məlumatlarına görə, son onillikdə akvakultura dünya balıq təchizatının yarıdan çoxunu təmin edir. Bu isə həm xammalın daha sabit təminatına, həm də emal sənayesində yeni məhsul kateqoriyalarının formalaşmasına şərait yaradır. Balıq kürüsü əvəzediciləri də məhz bu transformasiyanın nəticəsidir. Daha aşağı maya dəyəri və geniş istehlakçı auditoriyasına çıxış imkanı idxalın artımını iqtisadi baxımdan məntiqli edir.

Daxili bazarda artan idxal həm də istehlak davranışındakı dəyişikliklərlə bağlı ola bilər. Turizm sektorunun bərpası, ictimai iaşə obyektlərinin sayının artması və orta gəlirli istehlakçı seqmentinin genişlənməsi daha münasib qiymətli delikates məhsullara tələbat yaradır. Əvəzedici məhsullar premium kürüyə nisbətən daha əlçatan olduğu üçün menyularda daha geniş tətbiq olunur. Bu isə idxal həcmlərinin artmasına təsir edən mühüm amillərdəndir.

Eyni zamanda, idxalın strukturunda müxtəlif ölkələrin payının dəyişməsi qiymət rəqabətinin gücləndiyini göstərir. Qlobal bazarda Çin son illərdə balıq məhsullarının emalı və ixracında lider mövqeyə yüksəlib. Belarus isə region daxilində logistika üstünlüyü və istehsal xərclərinin nisbətən aşağı olması ilə seçilir. Azərbaycanın müxtəlif mənbələrdən məhsul alması təchizatın dayanıqlılığını artırır və qiymət sabitliyinə töhfə verir.

Orta müddətli perspektivdə iki əsas istiqamət diqqət çəkə bilər. Birincisi, daxili akvakultura və emal imkanlarının genişləndirilməsi idxaldan asılılığın qismən azaldılmasına şərait yarada bilər. Xəzər hövzəsində balıqçılıq ənənələri və mövcud infrastruktur bu baxımdan potensial yaradır. İkincisi, istehlak bazarında keyfiyyət standartlarının və markalaşmanın güclənməsi məhsulun seqmentləşməsini sürətləndirə bilər. Bu halda həm premium, həm də orta seqment paralel şəkildə inkişaf edə bilər.

Rəqəmlər göstərir ki, idxal artımı yalnız kəmiyyət göstəricisi deyil, həm də bazarın transformasiyasının indikatorudur. Qlobal təchizat zəncirlərində baş verən dəyişikliklər, istehlak tələbatının diferensiasiyası və regional ticarət əlaqələrinin genişlənməsi fonunda balıq kürüsü əvəzediciləri bazarı daha çevik və rəqabətli mühitə daxil olur. Azərbaycanın bu prosesdə şaxələndirilmiş tədarük strategiyası və artan istehlak bazası ilə iştirak etməsi iqtisadi baxımdan rasional tendensiya kimi qiymətləndirilə bilər.

AzNews.az