- İşin içi
- 11:21
- 636
Azərbaycan metallurgiyada 2 milyard dollarlıq ixrac hədəfi qoyur - ŞƏRH
Azərbaycanda dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafı yeni mərhələyə keçir. 2027–2030-cu illəri əhatə edən Dövlət Proqramında əsas məqsədlərdən biri sektorda yaradılan əlavə dəyərin iki dəfədən çox artırılması və illik ixrac potensialının təxminən 2 milyard ABŞ dollarına çatdırılmasıdır. Bunun üçün filiz yataqlarının iqtisadi dövriyyəyə cəlb edilməsi, mövcud müəssisələrin genişləndirilməsi və xammalın daha yüksək əlavə dəyərli məhsullara çevrilməsi nəzərdə tutulur.
Bu hədəfin əsas iqtisadi məntiqi xammal ixracından emal və istehsal zəncirinə keçidin sürətləndirilməsidir. Filizin hasil edilərək ilkin formada satılması ilə müqayisədə onun emalı, metal və hazır məhsulların istehsalı daha yüksək əlavə dəyər yaradır. Beləliklə, eyni resurs bazasından daha böyük iqtisadi gəlir əldə etmək, sənaye istehsalını genişləndirmək və ixrac strukturunda emal olunmuş məhsulların payını artırmaq mümkün olur.
Qlobal bazarda da metallurgiya sənayesinin inkişafı yalnız filiz ehtiyatlarının mövcudluğu ilə ölçülmür. Enerji xərcləri, texnologiyaya çıxış, logistika, emal gücləri və məhsulun beynəlxalq standartlara uyğunluğu rəqabət qabiliyyətini müəyyən edən əsas amillər sırasındadır. Xüsusilə polad, alüminium və digər metallar üzrə istehsalın enerji tutumunun yüksək olması enerji təminatının sənayenin maya dəyərinə birbaşa təsir göstərməsinə səbəb olur. Azərbaycanın enerji resursları və nəqliyyat infrastrukturu bu sahədə istehsal zəncirinin formalaşdırılması üçün mühüm baza yaradır.
Dəmir filizi istiqamətinin ayrıca vurğulanması da iqtisadi baxımdan əhəmiyyətlidir. Dəmir filizindən polad istehsalına qədər uzanan zəncir mədənçilikdən əlavə, zənginləşdirmə, metallurgiya, maşınqayırma və tikinti materialları kimi bir sıra sahələrlə əlaqələnir. Buna görə yeni metallurgiya istehsalının yaradılması yalnız bir sektorun göstəricilərini deyil, onunla əlaqəli sənaye sahələrinin də fəaliyyətini genişləndirə bilər.
Alüminium sektorunda da oxşar yanaşma tətbiq olunur. Azərbaycan artıq alüminium istehsalı və ixracı üzrə müəyyən sənaye bazasına malikdir. İstehsalın daha yüksək emal mərhələlərinə keçirilməsi, məsələn, ilkin metal əvəzinə prokat, profil, folqa və digər sənaye məhsullarının istehsalının genişləndirilməsi ixrac gəlirlərinin artırılması üçün əlavə imkan yarada bilər. Burada əsas məsələ təkcə istehsal həcminin deyil, məhsulun vahidinin yaratdığı əlavə dəyərin yüksəldilməsidir.
Dağ-mədən sektorunda yeni yataqların iqtisadi dövriyyəyə cəlb edilməsi də bu strategiyanın mühüm hissəsidir. Lakin yatağın mövcudluğu onun avtomatik olaraq kommersiya baxımından səmərəli olması demək deyil. Geoloji ehtiyatın həcmi, filizin tərkibi, hasilat və emal xərcləri, infrastruktur imkanları və dünya bazarındakı qiymətlər layihələrin iqtisadi səmərəliliyini müəyyən edən əsas göstəricilərdir. Buna görə yeni istehsal güclərinin yaradılması ilə yanaşı, texnoloji səmərəliliyin yüksəldilməsi də 2 milyard dollarlıq ixrac potensialının reallaşdırılmasında mühüm rol oynayacaq.
Sektorun genişlənməsinin digər iqtisadi effekti regionlarda sənaye fəaliyyətinin və məşğulluğun artması ola bilər. Mədən və metallurgiya müəssisələrinin fəaliyyəti yalnız birbaşa iş yerləri yaratmır; nəqliyyat, logistika, texniki xidmət, avadanlıq, enerji və digər xidmət sahələrində də əlavə tələbat formalaşdırır. Bu baxımdan yeni istehsal zəncirlərinin qurulması regionların iqtisadi aktivliyinin artırılması ilə yanaşı, yerli təchizatçıların sənaye sisteminə inteqrasiyasını da sürətləndirə bilər.
Azərbaycanın qeyri-neft ixracının genişləndirilməsi baxımından metallurgiya sektorunun inkişafı ayrıca əhəmiyyət daşıyır. Metal məhsullarının dünya bazarında geniş istifadə olunması və tikinti, maşınqayırma, enerji, nəqliyyat kimi sahələrlə sıx bağlılığı bu məhsullara davamlı sənaye tələbi formalaşdırır. Bununla belə, qlobal metal bazarlarında qiymətlərin dəyişkənliyi ixrac gəlirlərinin də bazar şərtlərindən asılı qalmasına səbəb olur. Daha yüksək emal səviyyəsinə keçid isə bu həssaslığın müəyyən hissəsini məhsulun əlavə dəyəri hesabına kompensasiya etməyə imkan verə bilər.
İki dəfədən çox əlavə dəyər artımı və təxminən 2 milyard dollarlıq illik ixrac potensialı buna görə yalnız hasilatın artırılması kimi başa düşülməməlidir. Hədəfin iqtisadi məzmunu daha genişdir: xammal ehtiyatlarının istehsala cəlb edilməsi, emal imkanlarının genişləndirilməsi, yeni metallurgiya zəncirlərinin yaradılması və Azərbaycanın sənaye məhsullarının xarici bazarlardakı mövqeyinin gücləndirilməsi. Bu istiqamətlər paralel şəkildə həyata keçirildikdə dağ-mədən və metallurgiya sektoru qeyri-neft sənayesinin daha böyük əlavə dəyər yaradan sahələrindən birinə çevrilə bilər.
Nuray,
AzNews.az
.jpg)
