Psixoloji rahatlıq iqtisadi qərarlara necə təsir edir?

Psixoloji rahatlıq uzun müddət fərdi rifah və həyat keyfiyyəti ilə əlaqələndirilsə də, son illərdə iqtisadi qərarların formalaşmasında əsas müəyyənedici amillərdən biri kimi ön plana çıxır. Klassik iqtisadi modellərdə insan rasional qərarverən kimi təqdim olunsa da, real davranışlar göstərir ki, maliyyə və istehlak qərarları çox zaman emosional vəziyyət, stress səviyyəsi və psixoloji təhlükəsizlik hissi ilə birbaşa bağlıdır.

Araşdırmalar göstərir ki, psixoloji rahatlıq yüksək olduqda insanlar daha uzunmüddətli və strateji qərarlar qəbul etməyə meylli olurlar. Belə hallarda fərdlər riskləri daha soyuqqanlı qiymətləndirir, gələcək qazancı qısa müddətli faydadan üstün tutur və impulsiv xərclərdən yayınırlar. Sabit emosional vəziyyət maliyyə planlamasını gücləndirir, yığım və investisiya qərarlarını daha ardıcıl və məqsədyönlü edir. Əksinə, davamlı stress və qeyri-müəyyənlik şəraitində iqtisadi davranışlar daha çox qoruyucu və reaktiv xarakter alır.

Psixoloji gərginliyin artdığı dövrlərdə istehlak modellərində kəskin dəyişikliklər müşahidə olunur. İnsanlar belə vəziyyətlərdə ya xərclərini maksimum dərəcədə azaldaraq riskdən qaçmağa çalışır, ya da emosional kompensasiya məqsədilə plansız alışlara yönəlir. Bu fenomen xüsusilə iqtisadi böhranlar, yüksək inflyasiya və gəlir qeyri-sabitliyi fonunda daha qabarıq görünür. Qısa müddətli rahatlıq hissi yaradan alışlar uzunmüddətli maliyyə tarazlığını zəiflədə bilir.

Psixoloji rahatlıq həm də investisiya qərarlarının keyfiyyətinə təsir edir. Davamlı narahatlıq şəraitində olan investorlar bazar dalğalanmalarına həddindən artıq həssas reaksiya verir, emosional satış və ya alış qərarları ilə potensial gəlirdən imtina edə bilirlər. Daha sabit emosional mühitdə isə fərdlər bazar risklərini daha rasional dəyərləndirir, məlumat əsaslı qərarlar qəbul edir və panik davranışlardan uzaq durur. Bu baxımdan psixoloji tarazlıq maliyyə savadlılığı qədər əhəmiyyətli amilə çevrilir.

İqtisadi qərarların formalaşmasında psixoloji rahatlığın təsiri əmək bazarında da aydın hiss olunur. Özünü psixoloji cəhətdən təhlükəsiz hiss edən fərdlər karyera dəyişikliklərinə daha açıq olur, bacarıqlarını artırmaq üçün investisiya edir və uzunmüddətli peşəkar inkişafı prioritet sayır. Əks halda, qorxu və qeyri-müəyyənlik hissi insanları mövcud vəziyyətə sıx bağlayır və potensial imkanların dəyərləndirilməsini məhdudlaşdırır.

Qlobal miqyasda aparılan davranış iqtisadiyyatı tədqiqatları göstərir ki, psixoloji rahatlıq yalnız fərdi deyil, makroiqtisadi səviyyədə də nəticələr yaradır. Cəmiyyətdə ümumi emosional fonun sabitliyi istehlak etimadını artırır, iqtisadi aktivliyi stimullaşdırır və bazarlarda daha proqnozlaşdırılan davranış modelləri formalaşdırır. Əksinə, kütləvi narahatlıq və qeyri-müəyyənlik iqtisadi dövriyyəni zəiflədir və riskdən yayınma meyillərini gücləndirir.

Psixoloji rahatlıq iqtisadi qərarların kənar faktoru deyil, onların mərkəzi komponentinə çevrilib. Gələcək dövrdə iqtisadi siyasətlərin, korporativ strategiyaların və fərdi maliyyə yanaşmalarının bu amili daha çox nəzərə alması qaçılmaz görünür. Çünki rasional qərar yalnız məlumat bolluğu ilə deyil, həmin məlumatı sakit və balanslı şəkildə emal edə bilən psixoloji mühitlə mümkündür.

Aznews.az