Frilans iqtisadiyyatı sabit işi ləğv edir, yoxsa sabitliyə yeni məna verir?

Frilans iqtisadiyyatının genişlənməsi əmək bazarında sabit iş anlayışına dair formalaşmış təsəvvürləri ciddi şəkildə dəyişməyə başlayıb. Uzun illər ərzində sabit maaş, daimi iş yeri və fasiləsiz əmək münasibətləri peşəkar təhlükəsizliyin əsas göstəricisi hesab olunurdu. Lakin son dövrlərdə işin icra forması deyil, ortaya çıxan nəticə ön plana keçdikcə bu yanaşma əvvəlki dominant mövqeyini tədricən itirir.

Bu dəyişimin əsas səbəbi iş prosesinin məzmununda baş verən struktur yenilənməsidir. Bir çox sahədə artıq konkret məkanda fiziki iştirak əsas şərt sayılmır. Əsas meyar görülən işin keyfiyyəti, vaxtında tamamlanması və real dəyər yaratmasıdır. Dizayn, proqramlaşdırma, yazı fəaliyyəti, tanıtım və məlumatların təhlili kimi istiqamətlərdə frilans əmək modeli həm işəgötürənlər, həm də icraçılar üçün daha çevik və səmərəli imkanlar yaradır.

Bununla yanaşı, frilans iqtisadiyyatının yüksəlişi sabit iş anlayışını tamamilə sıradan çıxarmır, onun mahiyyətini dəyişir. Ənənəvi modeldə sabitlik uzunmüddətli iş yerinə bağlılıqla ölçülürdüsə, hazırkı mərhələdə sabitlik daha çox bacarıqların bazarda davamlı tələbat görməsi və gəlir mənbələrinin müxtəlifliyi ilə əlaqələndirilir. Frilans çalışan şəxslər üçün təhlükəsizlik tək bir iş yerinə bağlı qalmaqdan deyil, bir neçə layihə və müştəri üzərindən riskin paylanmasından formalaşır.

Frilans fəaliyyət forması fərdlərdən daha yüksək şəxsi məsuliyyət tələb edir. Gəlirin planlaşdırılması, sosial təminat və peşəkar inkişaf artıq təşkilati strukturlar tərəfindən deyil, birbaşa fərdin öz strategiyası ilə idarə olunur. Bu səbəbdən frilans modeli hər kəs üçün uyğun hesab edilə bilməz. Daha sabit mühitə ehtiyac duyan, risklərdən yayınmağa meyilli şəxslər üçün klassik əmək münasibətləri hələ də əhəmiyyətli alternativ olaraq qalır.

Eyni zamanda, işəgötürənlər baxımından da sabit iş modeli tamamilə aktuallığını itirmir. Strateji qərarların qəbul edilməsi, institusional biliklərin qorunması və uzunmüddətli məsuliyyət tələb edən sahələrdə daimi əməkdaşlıq vacib olaraq qalır. Frilans yanaşma isə əsasən dəyişkən, layihə əsaslı və çevik icra tələb edən işlərdə üstünlük təşkil edir. Nəticədə əmək bazarında ikili struktur formalaşır.

Müşahidələr göstərir ki, gənc nəsil arasında frilans fəaliyyətə maraq daha yüksəkdir. Bu marağın əsas səbəbləri arasında vaxt üzərində nəzarət, azad seçim imkanı və şəxsi həyat balansına verilən önəm xüsusi yer tutur. Bu tendensiya sabit iş anlayışını psixoloji səviyyədə də yenidən formalaşdırır və təhlükəsizlik anlayışını təşkilati çərçivədən fərdi bacarıqlara yönəldir.

Mövcud reallıqlar onu göstərir ki, frilans iqtisadiyyatı sabit işi aradan qaldırmır, sadəcə onun ənənəvi məzmununu dəyişir. Gələcəyin əmək bazarında üstünlük dəyişən şərtlərə uyğunlaşa bilən, bacarıqlarını davamlı yeniləyən və riskləri idarə etməyi bacaran fərdlərin tərəfində olacaq. Bu baxımdan sabitlik anlayışı yox olmur, lakin əvvəlki formasını itirərək yeni məna qazanır.

Aznews.az