Şəhərdə təbiət elementlərinin olmaması yaradıcılığı necə boğur? - ARAŞDIRMA

Şəhər mühitində yaşamaqla əlaqəli stres, səs-küy və vizual sıxlıq insan psixologiyasına təsir edərək yaradıcı düşüncə proseslərini məhdudlaşdıra bilər. Təbiət elementlərinin – ağac, çəmənlik, su mənbələri, yaşıl sahələr – şəhər həyatında məhdud olması, beynin istirahət və bərpa mexanizmlərini zəiflədir. Araşdırmalar göstərir ki, təbiət mühiti diqqət və konsentrasiya resurslarını bərpa edir, stres hormonlarının səviyyəsini azaldır və beyin şəbəkələrinin yaradıcı əlaqələr qurmasını təşviq edir. Şəhər mühitində isə bu imkanlar məhdudlaşır; beyin davamlı stimullarla yüklənir, diqqət dağılır və "default mode network" kimi yaradıcı düşüncəyə cavabdeh neyron şəbəkələrinin fəaliyyəti zəifləyir.

Yaradıcı problemlərin həlli, innovativ ideyaların yaranması və abstrakt düşüncə üçün beyində fasilə və sərbəst assosiasiyalar vacibdir. Təbiət mühiti bu assosiasiyaları təşviq edən stimullar təqdim edir – məsələn, su səsi, təbii işıq, bitki formasının müxtəlifliyi və rəng harmoniyası. Şəhər mühitində isə beton, asfalt və monoton memarlıq vizual və hissiyyat resurslarını məhdudlaşdırır, beynin yeni əlaqələr yaratma qabiliyyətini zəiflədir. Bu, xüsusilə sənət, dizayn və elmi tədqiqat sahələrində çalışan şəxslərin yaradıcılıq performansına mənfi təsir göstərir.

Qlobal tədqiqatlar göstərir ki, parklar, yaşıllıqlar və şəhər içi təbiət elementləri ilə inteqrasiya edilmiş mühitlərdə çalışan insanların yaradıcılıq testlərində performansı 15–20% daha yüksək olur. Bunun səbəbi yalnız stresin azalması deyil, həm də təbiət vizual və multisensor stimullar vasitəsilə beyin şəbəkələrinin “assosiasiya gücünü” artırmasıdır. Buna görə də şəhər planlaşdırmasında yaşıl sahələrin və təbiət elementlərinin nəzərə alınması təkcə ekoloji və estetik məsələ deyil, həm də iqtisadi və intellektual potensialın qorunması üçün strateji addımdır.

AzNews.az