Şəxsi məlumatların “valyutaya” çevrilməsi hansı riskləri daşıyır?

Şəxsi məlumatların valyutaya çevrilməsi, texnologiya və iqtisadiyyat sahəsində sürətlə artan tendensiyalardan biridir. Gənc nəsil və rəqəmsal aktivlərdən istifadə edən istifadəçilər üçün şəxsi məlumatlar yalnız məlumat xarakteri daşımır, həm də iqtisadi dəyərə malik aktiv kimi qiymətləndirilir. Sosial media platformaları, onlayn xidmətlər və mobil tətbiqlər istifadəçi məlumatlarını toplamaqla, onları reklam və marketinq strategiyalarında, analitik təhlillərdə və hətta üçüncü tərəf şirkətlər üçün ticarət dəyərinə çevirir. Bu proses, şəxsi məlumatların iqtisadi baxımdan “valyuta” funksiyası qazanmasına səbəb olur.

Fərdi təhlükəsizlik baxımından bu yanaşma ciddi riskləri gündəmə gətirir. Məlumatların monetizasiyası istifadəçilərin davranış profillərinin yaradılmasına, fərdi maraqların və vərdişlərin təhlilinə və hədəfli reklam sistemlərinin formalaşmasına imkan verir. Bu, eyni zamanda şəxsi məlumatların icazəsiz istifadəsi, kiberhücumlar və məlumat sızmaları kimi təhlükələr üçün zəmin yaradır. Məsələn, 2025-ci ilin statistikasına görə, qlobal səviyyədə fərdi məlumat sızmalarından dolayı iqtisadi zərər 300 milyard ABŞ dollarını keçib, bu da şəxsi məlumatların iqtisadi dəyərinin yüksək olduğunu təsdiqləyir.

Texnoloji inkişaflar və süni intellekt əsaslı alətlər, şəxsi məlumatların daha dəqiq hədəfləmə və fərdiləşdirilmiş xidmətlər üçün istifadə olunmasını mümkün edir. Platformalar istifadəçilərin vərdişlərini öyrənərək onların seçimlərini və davranışlarını qabaqcadan təxmin edə bilir. Bu isə fərdi təhlükəsizlik və məxfilik baxımından yeni çağırışlar yaradır, çünki istifadəçi məlumatları yalnız icazəli paylaşım səviyyəsində deyil, həm də qlobal bazarda ticarət predmetinə çevrilir.

Hüquqi və normativ tənzimləmə baxımından, fərdi məlumatların iqtisadi dəyərinin artması, məlumatların qorunması və məxfiliyin təmin edilməsi üçün yeni yanaşmaları zəruri edir. Avropa İttifaqının GDPR qaydaları və digər beynəlxalq standartlar istifadəçi məlumatlarının toplanması, saxlanması və paylaşılmasına ciddi tələblər qoyur, lakin rəqəmsal iqtisadiyyatın sürətli inkişafı bu qanunların tətbiqində çətinliklər yaradır. Azərbaycan kontekstində də fərdi məlumatların qorunması və təhlükəsizlik sistemlərinin modernləşdirilməsi ön plana çıxır.

Gələcəkdə şəxsi məlumatların valyutaya çevrilməsi tendensiyası, həm iqtisadi, həm də sosial davranış modellərinə təsir edəcək. İstifadəçilərin məlumatlarının qiymətləndirilməsi, reklam bazarının optimallaşdırılması və rəqəmsal platformaların gəlir modellərinin formalaşmasına təsir göstərəcək. Eyni zamanda, fərdi təhlükəsizlik riskləri və məlumat sızması hallarının qarşısını almaq üçün həm texnoloji, həm hüquqi, həm də maarifləndirmə tədbirləri gücləndirilməlidir. Bu balans, rəqəmsal iqtisadiyyatın davamlı və etibarlı inkişafı üçün əsas amil olaraq qalacaq.

AzNews.az