Qlobal bal bazarındakı dəyişikliklər fonunda Azərbaycanın idxal strategiyasında yeni mərhələ - ŞƏRH

2025-ci ilin yanvar-oktyabr aylarında Azərbaycanın təbii bal idxalı həm həcmi, həm də dəyər ifadəsində əhəmiyyətli dərəcədə azalıb. Statistikaya görə, ölkəyə 85,3 ton bal gətirilib və bu idxalın ümumi dəyəri 478 min ABŞ dolları təşkil edib. Müqayisə üçün qeyd edək ki, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə dəyər baxımından 26 faiz, kəmiyyət baxımından isə 25 faiz azalma müşahidə olunur. Rəqəmlər bir tərəfdən idxal strukturunda dəyişiklikləri göstərir, digər tərəfdən isə qlobal bal bazarında formalaşan yeni tendensiyaların Azərbaycana təsirini üzə çıxarır.

Mövcud azalma təkcə bir ölkə ilə ticarət dövriyyəsinin daralması ilə izah olunmur. Hesabat dövründə Türkiyə, Rusiya və Ukrayna kimi əsas təchizatçı ölkələrdən idxalın azalması diqqət çəkir. Xüsusilə Rusiyadan tədarükün həm dəyər, həm də həcmi baxımından 74 faiz geriləməsi regional ticarət balansında ciddi dəyişikliklərin baş verdiyini göstərir. Bu prosesdə logistika xərclərinin artması, regionda geosiyasi qeyri-müəyyənliklər və bəzi ölkələrdə daxili bazarın qorunmasına yönələn siyasətlər mühüm rol oynayır. Eyni zamanda Gürcüstan və Belarus kimi bazarlardan idxalın nisbətən sabit qalması və ya artması Azərbaycan idxalçılarının riskləri diversifikasiya etməyə çalışdığını göstərən mühüm siqnaldır.

Qlobal səviyyədə bal bazarı son illər mürəkkəb mərhələdən keçir. FAO və beynəlxalq ticarət təşkilatlarının açıqladığı məlumatlara əsasən, iqlim dəyişiklikləri, arı ailələrinin azalması və xəstəliklərin yayılması bir çox ölkədə istehsal həcmini məhdudlaşdırır. Xüsusilə Avropa və Şimali Amerikada arıçılıq sektorunda maya dəyərinin artması ixrac imkanlarını zəiflədir. Azərbaycanın Böyük Britaniya, Macarıstan və Meksika kimi ölkələrdən uzun fasilədən sonra yenidən bal idxal etməsi də bu kontekstdə qiymətləndirilə bilər. Bu addımlar klassik təchizat marşrutlarından kənara çıxaraq alternativ bazarlarla əməkdaşlığın genişləndirilməsinə yönəlib və qlobal bazarda yaranan təchizat boşluqlarını kompensasiya etmək məqsədi daşıyır.

Digər mühüm məqam daxili bazarın davranışıdır. Azərbaycanda son illər yerli bal istehsalının təşviqi istiqamətində atılan addımlar idxala olan tələbatın nisbi azalmasına şərait yaradıb. Yerli istehsalın mövsümi imkanlarının genişlənməsi və istehlakçıların daha çox yerli məhsula üstünlük verməsi idxal statistikasında öz əksini tapır. Bu, idxalın azalmasını təkcə risk amili kimi deyil, eyni zamanda daxili istehsalın möhkəmlənməsi baxımından struktur dəyişiklik kimi də qiymətləndirməyə imkan verir. Qlobal təcrübə göstərir ki, daxili istehsalı gücləndirən ölkələr idxal həcmini azaltsalar belə, bazar balansını daha stabil şəkildə qoruya bilirlər.

Uzunmüddətli perspektivdə idxal strukturundakı bu dəyişikliklər Azərbaycanın qida təhlükəsizliyi strategiyası ilə də uzlaşır. Bal kimi spesifik məhsullarda bazarın tamamilə xarici tədarükdən asılı olmaması, eyni zamanda qlobal qiymət dalğalanmalarına qarşı daha çevik mövqe tutmaq iqtisadi baxımdan rasional yanaşma hesab olunur. Mövcud statistik göstəricilər onu deməyə əsas verir ki, idxalın azalması bazarda çatışmazlıqdan deyil, daha çox ticarət coğrafiyasının yenidən formalaşmasından və daxili imkanların tədricən genişlənməsindən qaynaqlanır.

Nəticə etibarilə, təbii bal idxalında müşahidə olunan geriləmə təkcə rəqəmlərlə ifadə olunan azalma deyil, qlobal bazar reallıqları, regional ticarət dinamikası və daxili istehsal imkanlarının qarşılıqlı təsirinin nəticəsidir. Bu proseslər göstərir ki, Azərbaycan bal bazarı həm qlobal çağırışlara adaptasiya olunur, həm də tədarük strategiyasını daha balanslı və davamlı model üzərində qurmağa çalışır. Mövcud tendensiyalar qorunduğu halda, idxalın həcmi dəyişkən qala bilər, lakin bazarın ümumi sabitliyi və şaxələndirilmiş tədarük mexanizmi iqtisadi baxımdan daha dayanıqlı nəticələr vəd edir.

Aznews.az