Qlobal hava nəqliyyatı bazarında artımın iqtisadi məntiqi və yeni balans nöqtələri - ŞƏRH

Ötən ilin noyabr ayında qlobal hava nəqliyyatı bazarında sərnişin və yük daşımalarına tələbatın artması aviasiya sektorunda bərpa mərhələsinin davam etdiyini göstərir. Beynəlxalq Hava Nəqliyyatı Assosiasiyasının məlumatlarına əsasən, sərnişindaşıma tələbi illik ifadədə 5,7 faiz, yük daşımaları isə 5,5 faiz artıb. Yüklənmə əmsalının 83,7 faizə yüksəlməsi bazarda mövcud tutumun effektiv istifadəsinin qorunduğunu və tələbin hələlik təklifdən daha sürətli artdığını təsdiqləyir.

Beynəlxalq sərnişin daşımalarında müşahidə olunan 7,7 faizlik artım əsasən regionlararası mobilitenin bərpası və turizm axınlarının sabitləşməsi ilə əlaqələndirilir. Avropa və Asiya Sakit Okean regionunun birlikdə qlobal bazarın yarıdan çoxunu formalaşdırması, aviasiya infrastrukturuna və marşrut şəbəkəsinə yatırımların məhz bu istiqamətlərdə daha intensiv olduğunu göstərir. Avropada 26,7 faiz, Asiya Sakit Okean regionunda isə 33,5 faizlik pay beynəlxalq ticarət, biznes səfərləri və turizm arasında balansın qorunduğunu nümayiş etdirir.

Daxili aviadaşımalarda artım tempinin daha aşağı qalması qlobal meyillərlə uzlaşır. Bir çox ölkədə daxili bazar artıq pandemiya sonrası bərpa mərhələsini geridə qoyduğu üçün artım daha stabil və məhdud dinamika ilə müşahidə olunur. Yüklənmə əmsalının dəyişməməsi isə daxili marşrutlarda tutum planlamasının daha konservativ aparıldığını göstərir.

Yük aviadaşımalarında qeydə alınan artımın əsas drayveri qlobal ticarətdə mövsümi aktivlik və təchizat zəncirlərinin yenidən optimallaşdırılmasıdır. Xüsusilə bayram mövsümü ərəfəsində sürətli və etibarlı çatdırılmaya tələbin artması hava nəqliyyatını logistika baxımından strateji üstün mövqeyə çıxarır. Asiya daxilində və Asiya ilə Avropa arasında daşımaların daha yüksək artım nümayiş etdirməsi istehsal mərkəzlərinin hələ də Asiya regionunda cəmləşdiyini və Avropa bazarının bu axınlarda əsas istehlakçı rolunu saxladığını təsdiqləyir.

Regionlar üzrə bölgü yük aviadaşımalarının coğrafi mərkəzləşməsini də aydın göstərir. Asiya Sakit Okean regionunun 34,3 faiz payla lider mövqedə qalması, Şimali Amerikanın isə 25,7 faizlə ikinci yeri tutması qlobal ticarət marşrutlarının əsas oxunu formalaşdırır. Yaxın Şərqin 13,6 faizlik payı isə regionun tranzit logistika mərkəzi kimi rolunun gücləndiyini göstərir. Avropa daxilində daşımaların azalması isə daha çox alternativ nəqliyyat marşrutlarının və quru logistikasının payının artması ilə izah olunur.

IATA rəhbərliyinin istehsal həcmlərinin artırılması ilə bağlı çağırışı bazarda struktur risklərin mövcudluğuna işarə edir. Təyyarə istehsalında və texniki xidmət zəncirində gecikmələr davam edərsə, tələbin artımı uzunmüddətli perspektivdə qiymət təzyiqləri və əməliyyat xərclərinin yüksəlməsi ilə nəticələnə bilər. Bu baxımdan 2025-ci ilin sonuna doğru bazarın dayanıqlılığı təkcə tələbin səviyyəsindən deyil, həm də istehsal və infrastruktur imkanlarının genişlənməsindən asılı olacaq.

Ümumilikdə mövcud statistika göstərir ki, qlobal hava nəqliyyatı sektoru sabit artım trayektoriyasını qoruyur və həm sərnişin, həm də yük seqmentində strukturlaşmış bərpa mərhələsinə daxil olub. Ticarət marşrutlarının yenidən bölüşdürülməsi, regionlararası axınların güclənməsi və logistika prioritetlərinin dəyişməsi aviasiyanı qlobal iqtisadi sistemin əsas dayaqlarından biri kimi mövqeləndirir. Bu tendensiya yaxın dövrdə də hava nəqliyyatının beynəlxalq iqtisadi dövriyyədə rolunu gücləndirəcəyini göstərir.

Aznews.az