Qaz ixracında həcm sabit qalır - ŞƏRH

Yanvar ayında Azərbaycan 2 milyard 291 milyon kubmetrdən artıq təbii qaz ixrac edib və bunun ümumi dəyəri 687,5 milyon ABŞ dolları təşkil edib. Həcm ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə cəmi 2 faiz azalsa da, ixrac gəliri 21 faiz geriləyib. Təbii qaz ümumi ixracın 30,75 faizini formalaşdırıb. Ümumilikdə isə ölkənin ixracı illik müqayisədə 26,4 faiz azalıb.

Rəqəmlər göstərir ki, qaz ixracında əsas dəyişiklik fiziki həcmdən çox qiymət amili ilə bağlıdır. Həcmin sabit qalmasına yaxın dinamika fonunda dəyərin beşdə bir azalması beynəlxalq bazarda qiymət korreksiyasına işarə edir. 2022-ci ildə Avropada enerji böhranı zamanı qazın birja qiymətləri tarixi pik həddə çatmışdı. Lakin 2023-cü ildən başlayaraq anbar ehtiyatlarının artması, mayeləşdirilmiş təbii qaz təchizatının genişlənməsi və qış mövsümünün nisbətən mülayim keçməsi qiymətlərin aşağı düşməsinə səbəb olub. Beynəlxalq Enerji Agentliyi son hesabatlarında Avropa qaz bazarında qiymətlərin böhran dövrü ilə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə sabitləşdiyini və 2024-cü ildə orta səviyyənin daha aşağı diapazonda formalaşdığını qeyd edir.

Azərbaycan üçün bu dinamika iki istiqamətdə əhəmiyyətlidir. Bir tərəfdən, ixrac həcminin cüzi azalması hasilat və nəqliyyat infrastrukturunun stabil işlədiyini göstərir. Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə Avropa bazarına çıxışın qorunması Azərbaycanın enerji təchizatçısı kimi mövqeyini saxladığını təsdiqləyir. Digər tərəfdən, qiymət amili ixrac gəlirlərinə birbaşa təsir göstərir və bu, ümumi ixracın azalmasında əsas faktor kimi çıxış edir.

Qlobal qaz bazarında hazırkı mərhələ daha çox balanslaşma dövrü kimi xarakterizə olunur. ABŞ Enerji İnformasiya Administrasiyası məlumatlarına görə, 2024-cü ildə qlobal qaz təklifi artıb, xüsusilə ABŞ və Qətərdən LNG ixracı genişlənib. Təklifin artması və alternativ mənbələrin şaxələndirilməsi Avropa bazarında qiymətlərin kəskin sıçrayışını məhdudlaşdırır. Bu fonda qaz ixrac edən ölkələr üçün gəlir dinamikası daha çox bazar qiymətlərinin trayektoriyasından asılı olur.

Yanvar ayı üzrə təbii qazın ümumi ixracda 30,75 faiz paya malik olması enerji sektorunun hələ də ölkə ixrac strukturunda aparıcı rol oynadığını göstərir. Bununla yanaşı, qeyri-neft ixracının genişləndirilməsi istiqamətində aparılan siyasət uzunmüddətli perspektivdə qiymət dəyişkənliyinin təsirini azaltmağa xidmət edir. Enerji bazarlarında dalğalanmaların təkrarlanma ehtimalı qalır və gəlirlərin həcmi qısa müddətdə əsasən konyunktur amillərlə müəyyən olunur.

Mövcud statistika göstərir ki, qaz ixracında həcmin sabit qalması Azərbaycanın müqavilə öhdəliklərini və bazar payını qoruduğunu təsdiqləyir, dəyər azalması isə daha çox qlobal qiymət mühitinin nəticəsidir. Enerji bazarlarında təklifin artması və anbar ehtiyatlarının yüksək səviyyədə qalması yaxın dövrdə qiymətlərin kəskin artımını məhdudlaşdıran əsas amillər kimi qalır. Bu şəraitdə ixrac gəlirlərinin dinamikası daha çox beynəlxalq enerji bazarındakı tarazlıqdan asılı olacaq.

AzNews.az