Marqarin ixracı niyə azalır? - ŞƏRH

2025-ci ildə Azərbaycandan xaricə 1,7 milyon ABŞ dolları dəyərində 974,4 ton marqarin ixrac olunub. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatlarına əsasən, bu göstərici əvvəlki illə müqayisədə dəyər ifadəsində 18 faiz, fiziki həcmdə isə 28 faiz azalma deməkdir. İxracın böyük hissəsi Gürcüstanın payına düşüb. Hesabat dövründə bu ölkəyə 1 milyon ABŞ dolları dəyərində 889 ton məhsul göndərilib. Eyni zamanda Azərbaycan uzun fasilədən sonra Qazaxıstana marqarin tədarükünü də bərpa edib və bu istiqamətdə 2,11 ton məhsul ixrac edilib.

Marqarin ixracında müşahidə olunan azalma qlobal qida bazarında baş verən dəyişikliklər və regiondakı rəqabət mühitinin güclənməsi fonunda qiymətləndirilə bilər. Dünya ərzaq bazarına dair beynəlxalq statistikalar göstərir ki, son illərdə bitki mənşəli yağlar və onların emalı məhsulları üzrə ticarət axınlarında müəyyən struktur dəyişiklikləri baş verir. FAO və beynəlxalq ticarət platformalarının məlumatlarına görə, qlobal marqarin bazarının əsas istehsalçıları Avropa İttifaqı ölkələri, Malayziya, İndoneziya və Türkiyədir. Bu ölkələr iri miqyaslı sənaye istehsalı və geniş logistika şəbəkəsi hesabına region bazarlarında daha stabil mövqe formalaşdırıb.

Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya regionunda marqarin ticarətinin əsas xüsusiyyətlərindən biri bazarın məhdud coğrafiya üzrə formalaşmasıdır. Azərbaycanın bu məhsul üzrə ixracında Gürcüstanın əsas bazar kimi çıxış etməsi də bu reallıqla bağlıdır. İki ölkə arasında logistika məsafəsinin qısa olması, nəqliyyat xərclərinin aşağı səviyyədə qalması və qida sənayesində oxşar istehlak strukturu ticarət əlaqələrinin davamlılığını təmin edən əsas amillərdən hesab olunur. Bununla yanaşı, Gürcüstan bazarında Türkiyə və Ukrayna istehsalı olan yağ məhsullarının da geniş paya malik olması rəqabət mühitini daha da artırır.

İxrac həcmlərindəki azalma yalnız tələbat faktorları ilə deyil, həm də qlobal xammal bazarındakı dəyişikliklərlə əlaqələndirilir. Marqarin istehsalının əsas komponentləri olan palma yağı, günəbaxan yağı və digər bitki yağlarının qiymətlərində son illər ciddi dalğalanmalar müşahidə olunub. Xüsusilə 2022-ci ildən sonra günəbaxan yağı bazarında yaranan qiymət dəyişiklikləri qida sənayesində emal məhsullarının maya dəyərinə təsir göstərib. Bu isə bir sıra ölkələrdə marqarin istehsalının həcminə və ixrac strategiyalarına yenidən baxılmasına səbəb olub.

Azərbaycanın bu sahədə ixrac coğrafiyasının məhdud olması da diqqət çəkən məqamlardan biridir. Mövcud statistika göstərir ki, marqarin əsasən regional bazarlara yönəlib və daha uzaq bazarlara çıxış hələ geniş miqyas almır. Qlobal ərzaq ticarətində isə logistika və brend rəqabəti əsas rol oynayır. Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, qida sənayesində ixracın dayanıqlı artımı üçün məhsul çeşidinin genişləndirilməsi, keyfiyyət standartlarının beynəlxalq tələblərə uyğunlaşdırılması və yeni bazarlara çıxış strategiyalarının formalaşdırılması vacib amillərdən hesab olunur.

Bu kontekstdə Qazaxıstana tədarükün 8 il 8 aylıq fasilədən sonra bərpa olunması region daxilində ticarət əlaqələrinin yenidən aktivləşməsi baxımından diqqət çəkən addım kimi qiymətləndirilə bilər. Mərkəzi Asiya bazarları qida sənayesi məhsulları üçün potensial istehlak məkanlarından biri hesab olunur və son illər region ölkələri arasında logistika əlaqələrinin genişlənməsi bu istiqamətdə yeni imkanlar yaradır. Xüsusilə nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı və regional ticarət əlaqələrinin güclənməsi ərzaq məhsullarının ixrac coğrafiyasının genişlənməsinə şərait yaradır.

Qlobal qida bazarında hazır emal məhsullarının payının artması da diqqət çəkən tendensiyalardandır. Beynəlxalq ticarət məlumatları göstərir ki, son on ildə marqarin və bitki mənşəli yağ əsaslı qida məhsullarının dünya üzrə istehlakı stabil şəkildə genişlənir. Bu artım xüsusilə qida sənayesinin inkişaf etdiyi ölkələrdə, o cümlədən çörək və şirniyyat istehsalında istifadə olunan xammal tələbatının yüksəlməsi ilə bağlıdır.

Beləliklə, Azərbaycandan marqarin ixracında qeydə alınan azalma qlobal xammal bazarındakı dəyişikliklər, regiondakı rəqabət və bazar coğrafiyasının məhdudluğu kimi bir neçə faktorun təsiri ilə formalaşan iqtisadi dinamikanın nəticəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Eyni zamanda Qazaxıstan bazarına tədarükün bərpa olunması regional ticarət əlaqələrinin diversifikasiyası baxımından diqqət çəkən inkişaf kimi çıxış edir. Bu proses qida sənayesində yeni ixrac istiqamətlərinin formalaşması və regional bazarların daha aktiv şəkildə inteqrasiya olunması üçün əlavə imkanların mövcud olduğunu göstərir.

AzNews.az