Rəqəmsal kənd təsərrüfatı: peyk və süni intellekt yeni oyun qaydaları yaradır - ŞƏRH

Azərkosmos tərəfindən səsləndirilən yanaşma göstərir ki, peyk və süni intellekt texnologiyalarının aqrar sektorda tətbiqi artıq eksperimental mərhələni geridə qoyaraq qərarvermə sisteminin ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Torpaq sahələrində risk zonalarının erkən mərhələdə müəyyən edilməsi, məhsuldarlığın monitorinqi və resursların optimallaşdırılması kimi imkanlar kənd təsərrüfatında ənənəvi idarəetmə modelindən məlumat əsaslı (data-driven) yanaşmaya keçidi sürətləndirir.

Son illərdə qlobal miqyasda “dəqiq kənd təsərrüfatı” (precision agriculture) konsepsiyası geniş yayılıb və bu modelin əsasını məhz peyk müşahidələri, sensorlar və süni intellekt təşkil edir. Beynəlxalq qiymətləndirmələrə görə, bu texnologiyaların tətbiqi məhsuldarlığı orta hesabla 10–20 % artırmaqla yanaşı, gübrə və su istifadəsini 15–30 % azalda bilir. Azərbaycanın timsalında peyk məlumatları üzrə 92–99 % dəqiqlik göstəricisinin əldə olunması bu sahədə texnoloji infrastrukturun kifayət qədər inkişaf etdiyini və praktik tətbiq səviyyəsinin yüksək olduğunu göstərir.

Peyk texnologiyalarının əsas üstünlüklərindən biri geniş əraziləri qısa müddətdə və yüksək dəqiqliklə müşahidə etmək imkanıdır. Bu, xüsusilə torpaq istifadəsinin monitorinqi, əkin sahələrinin strukturunun müəyyən edilməsi və məhsul vəziyyətinin qiymətləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Ənənəvi üsullarla bu cür məlumatların toplanması həm zaman, həm də maliyyət baxımından daha çətin olduğu halda, peyk texnologiyaları operativ və sistemli nəzarəti mümkün edir.

Süni intellekt isə bu məlumatları emal edərək proqnozlaşdırma imkanlarını genişləndirir. Yəni peyk məlumatları mövcud vəziyyəti göstərdiyi halda, alqoritmlər həmin məlumatlar əsasında məhsuldarlıq, xəstəlik riski və iqlim təsirləri ilə bağlı qabaqlayıcı ssenarilər yaradır. Bu yanaşma fermerlərə və qərarvericilərə resursları daha optimal bölüşdürmək, riskləri minimuma endirmək və adaptasiya strategiyalarını vaxtında tətbiq etmək imkanı verir. Qlobal iqlim dəyişiklikləri fonunda belə proqnozlaşdırma alətləri kənd təsərrüfatının davamlılığı üçün kritik rol oynayır.

Digər mühüm məqam bu texnologiyaların institusional idarəetməyə təsiridir. Peyk əsaslı monitorinq dövlət səviyyəsində subsidiya siyasətinin daha şəffaf və hədəfli qurulmasına, torpaqdan istifadə ilə bağlı məlumat bazasının dəqiqləşdirilməsinə və ümumilikdə aqrar siyasətin effektivliyinin artırılmasına xidmət edir. Bu isə həm fiskal resursların səmərəli istifadəsini təmin edir, həm də kənd təsərrüfatında rəqəmsallaşmanı sürətləndirir.

Eyni zamanda, belə texnologiyaların tətbiqi aqrar sektorun investisiya cəlbediciliyini də artırır. Məlumat əsaslı idarəetmə risklərin daha dəqiq qiymətləndirilməsinə imkan verdiyindən, bu sahəyə yönələn özəl investisiyalar üçün daha şəffaf və proqnozlaşdırıla bilən mühit formalaşır. Bu tendensiya dünya üzrə aqrotexnologiya bazarının sürətli böyüməsində də özünü göstərir və yaxın illərdə bu sahənin daha da genişlənəcəyi gözlənilir.

Nəticə etibarilə, peyk və süni intellekt texnologiyalarının aqrar sektora inteqrasiyası Azərbaycanın kənd təsərrüfatında keyfiyyətcə yeni mərhələnin formalaşdığını göstərir. Bu yanaşma yalnız məhsuldarlığın artırılması deyil, həm də resursların qorunması, risklərin idarə olunması və uzunmüddətli ərzaq təhlükəsizliyinin təmin edilməsi baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır.

Nuray, AzNews.az