Nəqliyyatda kartla ödəniş zamanı əlavə vəsaitin çıxılması banklar üçün hansı hüquqi məsuliyyət yaradır? - ŞƏRH

Azərbaycan Mərkəzi Bankı ictimai nəqliyyatda kartla ödəniş zamanı əlavə vəsaitin çıxılması ilə bağlı yayılan iddialara aydınlıq gətirib.
Mərkəzi Bankın sədri Taleh Kazımov bu gün keçirdiyi mətbuat konfransında bildirib ki, kartdan əslində əlavə pul çıxılmır, sadəcə sistem balansın mövcud olub-olmadığını yoxlayır.

"Əgər sərnişin kartda kifayət qədər vəsait olmadan ödəniş edərsə, sonradan karta pul yükləndikdə sistem həmin borclu məbləği tutmağa cəhd edir. Lakin bu məbləğ faktiki olaraq çıxılmır", - sədr bildirib.

O qeyd edib ki, bəzi hallarda sərnişinlər kartda vəsait olmadan nəqliyyatdan istifadə etdikdən sonra düşürlər, amma sistem sonradan kartda vəsaitin olub-olmadığını təkrar yoxlayır.

Sədr vurğulayıb ki, məsələ "Visa", "Mastercard" kimi beynəlxalq ödəniş sistemləri ilə deyil, ödənişləri təmin edən maliyyə institutları ilə bağlıdır.

Eyni zamanda istisna edilməyib ki, bəzi hallarda vətəndaşlar vəziyyəti düzgün başa düşməyə bilər və ya texniki nasazlıq baş verə bilər.

"Əgər kartdan əsassız vəsait çıxılıbsa, bu hallar araşdırılacaq və banklar həmin məbləği müştərilərə geri qaytarmalıdırlar", - sədr vurğulayıb.

Bəs belə halların mövcudluğu öz təsdiqini taparsa, bu həmin banklar üçün hansı hüquqi məsuliyyət yaradır?

AMB sədrinin nəqliyyatda kartla ödəniş zamanı əlavə vəsait tutulması ilə bağlı iddialara münasibət bildirməsi bu məsələnin təkcə texniki yox, həm də hüquqi və maliyyə intizamı baxımından əhəmiyyətli olduğunu göstərir. Əgər belə hallar faktiki olaraq təsdiqlənərsə, bu, banklar və ödəniş sistemində iştirak edən digər tərəflər üçün bir neçə istiqamətdə hüquqi məsuliyyət yarada bilər.

İlk növbədə, ödəniş xidmətləri sahəsində əsas prinsip şəffaflıq və əvvəlcədən məlumatlandırmadır. Müştərinin razılığı olmadan və ya açıq şəkildə göstərilməyən komissiyaların tətbiqi istehlakçı hüquqlarının pozulması kimi qiymətləndirilə bilər. Bu halda banklar həm tənzimləyici qurum tərəfindən inzibati tədbirlərlə üzləşə, həm də müştərilərin fərdi qaydada kompensasiya tələbləri ilə qarşılaşa bilər.

Digər mühüm məqam müqavilə öhdəlikləri ilə bağlıdır. Kart istifadəçiləri ilə banklar arasında bağlanan xidmət müqavilələrində komissiyalar və xidmət haqları konkret şəkildə müəyyən olunur. Əgər faktiki tutulmalar bu şərtlərdən kənara çıxırsa, bu, müqavilə pozuntusu kimi qiymətləndirilə və hüquqi mübahisələrə səbəb ola bilər. Belə hallarda bankların həm maliyyə, həm də reputasiya riskləri artır.

Eyni zamanda, bu məsələ ödəniş infrastrukturunun digər iştirakçılarını da əhatə edə bilər. Nəqliyyat operatorları, prosessinq mərkəzləri və texniki platformalar arasında komissiya bölgüsü və tarif siyasəti düzgün tənzimlənmədikdə əlavə tutulmaların yaranması mümkündür. Bu isə məsuliyyətin yalnız bankların deyil, bütövlükdə ödəniş ekosisteminin üzərinə düşdüyünü göstərir.

Tənzimləyici baxımdan isə belə hallar aşkar edildiyi təqdirdə nəzarət tədbirlərinin gücləndirilməsi, cərimələr və ya normativ tələblərin sərtləşdirilməsi gündəmə gələ bilər. Beynəlxalq təcrübədə oxşar hallarda banklara qarşı maliyyə sanksiyaları ilə yanaşı, fəaliyyət məhdudiyyətləri və əlavə hesabatlılıq öhdəlikləri tətbiq olunur. Bu isə sektor üzrə ümumi risk idarəetmə standartlarının yüksəldilməsinə xidmət edir.

Bununla yanaşı, qeyd etmək lazımdır ki, bəzi hallarda istifadəçilərin “əlavə tutulma” kimi qəbul etdiyi məbləğlər texniki səbəblərlə – məsələn, əvvəlcədən bloklama (pre-authorization), yuvarlaqlaşdırma mexanizmləri və ya gecikmiş əməliyyatların hesablaşması ilə bağlı ola bilər. Bu səbəbdən hər bir konkret halın texniki və hüquqi aspektdən ayrıca qiymətləndirilməsi vacibdir.

Ümumilikdə, əgər iddialar təsdiqlənərsə, bu, maliyyə sektorunda istehlakçı hüquqlarının qorunması və ödəniş şəffaflığının təmin edilməsi baxımından ciddi hüquqi nəticələr doğura bilər. Bu isə bankların daxili nəzarət sistemlərini gücləndirməsini, tarif siyasətini daha aydın şəkildə kommunikasiyasını və ödəniş proseslərində tam şəffaflığın təmin edilməsini zəruri edir.