- İşin içi
- 20:30
- 1 201
Aqrar sahədə dövlətin 32 vəzifəsi: yeni model nəyi dəyişəcək? - ŞƏRH
Aqrar siyasətin ayrı-ayrı dəstək tədbirlərindən daha sistemli idarəetmə modelinə keçidi müşahidə olunur. Xüsusilə rəqəmsallaşma, su resurslarının idarə edilməsi, sığorta, iqlimə adaptasiya və ixrac istiqamətlərinin eyni hüquqi çərçivədə birləşdirilməsi iqtisadi baxımdan diqqətçəkən məqamdır.
Azərbaycanda aqrar sahənin tənzimlənməsi və inkişafı ilə bağlı dövlətin 32 əsas vəzifəsinin müəyyənləşdirilməsi nəzərdə tutulur. Prezident İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə hazırlanaraq ictimai müzakirəyə çıxarılan “Aqrar sahə haqqında” yeni qanun layihəsi dövlətin kənd təsərrüfatındakı rolunu yalnız nəzarət və subsidiya mexanizmləri ilə məhdudlaşdırmır, eyni zamanda innovasiya, rəqəmsallaşma, sığorta, su ehtiyatlarının idarə edilməsi, ixrac və investisiyaların təşviqini vahid hüquqi çərçivəyə daxil edir. Bu yanaşma aqrar siyasətin istehsal həcmindən daha geniş şəkildə, bütün dəyər zəncirini əhatə edən iqtisadi sistem kimi formalaşdırılmasına hesablanıb.
Layihədə dövlətin funksiyalarının geniş spektrdə müəyyənləşdirilməsi kənd təsərrüfatının müasir iqtisadiyyatdakı dəyişən rolundan irəli gəlir. Qlobal miqyasda aqrar sektor artıq yalnız torpaq, əmək və istehsal vasitələrinin birləşməsi kimi deyil, texnologiya, logistika, emal, maliyyə və məlumat sistemlərinin inteqrasiya olunduğu mürəkkəb bir zəncir kimi qiymətləndirilir. Buna görə də dövlət siyasətinin məhsul istehsalından başlayaraq onun emalına, bazara çıxarılmasına və ixracına qədər uzanması rəqabət qabiliyyətinin formalaşdırılması baxımından əhəmiyyətlidir.
Yeni layihədə diqqət çəkən istiqamətlərdən biri məhsuldarlıq və rəqabət qabiliyyətinin artırılması ilə yanaşı, elmi tədqiqatların, innovasiyaların və insan kapitalının inkişafının dövlət vəzifələri sırasında ayrıca göstərilməsidir. Müasir kənd təsərrüfatında məhsuldarlıq artımının əsas mənbələrindən biri məhz texnologiyadır. Dəqiq əkinçilik, peyk məlumatları, avtomatlaşdırılmış suvarma, aqrar dronlar, torpaq analizləri və süni intellekt əsaslı məhsuldarlıq modelləri artıq müxtəlif ölkələrdə istehsalın planlaşdırılmasında tətbiq edilir. Bu baxımdan aqrar elmlə istehsal arasındakı əlaqənin gücləndirilməsi uzunmüddətli iqtisadi səmərəlilik üçün vacib amilə çevrilir.
Layihənin digər mühüm istiqaməti su ehtiyatlarından, xüsusilə suvarma suyundan səmərəli istifadənin dövlətin ayrıca vəzifəsi kimi müəyyənləşdirilməsidir. Bu məsələ Azərbaycan üçün xüsusi iqtisadi əhəmiyyət daşıyır. Kənd təsərrüfatında məhsuldarlığın yalnız əkin sahələrinin genişləndirilməsi hesabına artırılması məhdud yanaşmadır. Suvarma sistemlərinin modernləşdirilməsi, su itkilərinin azaldılması və suya qənaət edən texnologiyaların tətbiqi eyni resurs bazasından daha yüksək iqtisadi nəticə əldə etməyə imkan verir. Damlama və yağmurlama suvarması kimi üsulların genişləndirilməsi xüsusilə su qıtlığı risklərinin artdığı şəraitdə aqrar istehsalın dayanıqlığı baxımından əhəmiyyət qazanır.
Qanun layihəsində aqrar sahənin iqlim dəyişikliklərinə adaptasiyasının ayrıca istiqamət kimi müəyyənləşdirilməsi də qlobal tendensiyalara uyğundur. Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının məlumatlarında iqlim dəyişikliklərinin məhsuldarlıq, su təminatı və kənd təsərrüfatı gəlirləri üzərində artan təzyiq yaratdığı qeyd olunur. Azərbaycanda temperatur dəyişiklikləri və su ehtiyatları ilə bağlı çağırışlar nəzərə alındıqda, daha davamlı sortların tətbiqi, suya qənaət edən texnologiyalar, torpaqların münbitliyinin qorunması və risklərin sığortalanması aqrar siyasətin iqtisadi komponentini gücləndirə bilər.
Sığorta fəaliyyətinin təşkili və inkişafının dövlətin vəzifələri sırasında yer alması da mühüm məqamdır. Kənd təsərrüfatı digər sahələrdən fərqli olaraq hava şəraiti, xəstəliklər, zərərvericilər və bazar qiymətlərinin dəyişməsi kimi çoxsaylı risklərlə üzləşir. Bu risklərin hamısının fermer tərəfindən təkbaşına qarşılanması investisiya qərarlarını məhdudlaşdıra bilər. Aqrar sığorta mexanizmlərinin inkişafı isə həm istehsalçının maliyyə dayanıqlığını artırır, həm də bank və digər maliyyə institutları üçün aqrar layihələrin risk profilinin idarə olunmasına şərait yaradır.
Layihədə dövlət-özəl tərəfdaşlığının və investisiyaların təşviqinin ayrıca müəyyənləşdirilməsi aqrar sektorun kapital tutumlu sahələrinə əlavə imkanlar yarada bilər. Müasir kənd təsərrüfatında yalnız əkin sahəsinə investisiya qoyuluşu kifayət etmir. Soyuducu anbarlar, çeşidləmə və qablaşdırma xətləri, logistika mərkəzləri, emal müəssisələri və rəqəmsal idarəetmə sistemləri məhsulun əlavə dəyərini artıran əsas elementlərdir. Aqrar istehsalın bu infrastrukturlarla inteqrasiyası məhsul itkilərinin azalmasına və fermerin bazara çıxış imkanlarının genişlənməsinə xidmət edə bilər.
Bununla yanaşı, dövlətin bazar intervensiyası, aqrar məhsulların ixracının dəstəklənməsi və yerli və beynəlxalq bazarlara inteqrasiyanın təşviqi ilə bağlı funksiyalarının müəyyənləşdirilməsi kənd təsərrüfatının daxili istehsal çərçivəsindən çıxarılaraq daha geniş ticarət sisteminin bir hissəsi kimi nəzərdən keçirildiyini göstərir. İxrac potensialının artırılması üçün məhsulun həcmi qədər keyfiyyət standartları, izlənəbilənlik, qablaşdırma, logistika və beynəlxalq sertifikatlaşdırma imkanları da vacibdir. Bu səbəbdən aqrar siyasətin istehsalçıdan son istehlakçıya qədər olan zənciri əhatə etməsi praktiki əhəmiyyət daşıyır.
Dövlətin vəzifələri sırasında qeyri-formal məşğulluğun qarşısının alınması, sosial inklüzivliyin genişləndirilməsi, qadınların və gənclərin aqrar sahədə iştirakının dəstəklənməsi də kənd təsərrüfatının sosial-iqtisadi rolunu ön plana çıxarır. Kənd yerlərində dayanıqlı məşğulluğun artırılması yalnız gəlirlərin yüksəldilməsi deyil, həm də regionlarda iqtisadi aktivliyin qorunması baxımından əhəmiyyətlidir. Aqrar kooperativlərin təşviqi isə kiçik və orta istehsalçıların resurs, texnologiya və bazarlara çıxış imkanlarının birləşdirilməsi baxımından əlavə mexanizm yarada bilər.
Ümumilikdə, 32 istiqamətin vahid qanun layihəsində sistemləşdirilməsi aqrar siyasətdə dövlətin rolunun daha aydın hüquqi çərçivəyə salınmasına xidmət edir. Burada əsas dəyişiklik dövlətin yalnız istehsalı dəstəkləyən tərəf kimi deyil, aqrar ekosistemin müxtəlif elementləri arasında əlaqələndirici funksiyanı daşıyan institut kimi müəyyənləşdirilməsidir. Rəqəmsallaşma, su resurslarının səmərəli idarə edilməsi, sığorta, innovasiya, investisiya və ixrac mexanizmlərinin eyni çərçivədə nəzərdə tutulması isə kənd təsərrüfatının qarşıdakı mərhələdə daha məhsuldar, texnoloji və bazar yönümlü model üzrə inkişaf etdirilməsi üçün hüquqi baza formalaşdıra bilər.
Nuray,
AzNews.az
