- İşin içi
- 12:00
- 628
Azərbaycanın valyuta ehtiyatları 15,4 milyard dollara çatdı - ŞƏRH
Azərbaycan Mərkəzi Bankının valyuta ehtiyatları sentyabrın sonunda 15,36 milyard dollara yüksəlib. İlin əvvəlindən 33,4 faizlik artım xüsusilə diqqət çəkir: Mərkəzi Bankın məlumatına görə, avqust ayında valyuta bazarında 1,5 milyard dollarlıq alış müdaxiləsi həyata keçirilib və ehtiyatlar ilin əvvəlindən 3,8 milyard dollar artaraq rekord səviyyəyə çatıb.
Azərbaycan Mərkəzi Bankının valyuta ehtiyatları sentyabrın 30-na 15 milyard 363,4 milyon ABŞ dollarına çatıb. Göstərici avqustun sonu ilə müqayisədə 0,4 faiz, ilin əvvəlindən 33,4 faiz, son bir ildə isə 35,8 faiz artıb. Beləliklə, Mərkəzi Bankın ehtiyatları 2026-cı ildə sürətli artım nümayiş etdirərək yeni tarixi maksimum səviyyəyə yüksəlib. Mərkəzi Bank da sentyabr ayında açıqladığı məlumatda ehtiyatların 15,3 milyard dollara çatdığını və ilin əvvəlindən 33 faiz artdığını bildirərək bunu rekord göstərici kimi qeyd edib.
Bu artımın əsas xüsusiyyətlərindən biri onun yalnız maliyyə aktivlərinin idarə olunması ilə izah edilməməsidir. Mərkəzi Bankın açıqlamasına görə, 2026-cı ilin əvvəlindən valyuta bazarında xarici valyuta təklifi tələbi üstələyib. Cari əməliyyatlar hesabındakı profisit və maliyyə sektorunda de-dollarizasiya prosesinin davam etməsi bazarda xarici valyuta təklifini artıran əsas amillər sırasında göstərilir. Belə şəraitdə Mərkəzi Bankın alış yönlü müdaxilələri ehtiyatların yığılmasına imkan verib.
Xüsusilə avqust ayındakı göstərici bu prosesin miqyasını göstərir. Mərkəzi Bank həmin ay valyuta bazarında 1,5 milyard ABŞ dolları məbləğində xarici valyuta alıb. Bu əməliyyat bazardakı artıq təklifin bir hissəsinin absorbe edilməsinə xidmət edib. Başqa sözlə, ehtiyatların artımının mühüm hissəsi xarici valyuta bazarında formalaşan təklifin Mərkəzi Bank tərəfindən alınması ilə bağlıdır. Bu mexanizm eyni zamanda valyuta bazarında tarazlığın qorunmasına və manatın məzənnəsinin formalaşmasında kəskin dəyişikliklərin qarşısının alınmasına xidmət edən monetar alətlərdən biridir.
Mərkəzi Bankın rəsmi statistikasında ehtiyatların ilin əvvəlindəki səviyyəsi ilə müqayisədə artımın dinamikası da aydın görünür. Yanvarın sonunda ehtiyatlar 11 milyard 563,5 milyon dollar olduğu halda, martın sonunda 11 milyard 656,8 milyon dollara, iyunun sonunda 13 milyard 157,6 milyon dollara, iyulun sonunda isə 13 milyard 767,9 milyon dollara yüksəlib. Avqustun sonunda göstərici artıq 15 milyard 301,3 milyon dollar təşkil edib.
Bu dinamikanın iqtisadi əhəmiyyəti ilk növbədə xarici şoklara qarşı maliyyə buferinin genişlənməsi ilə bağlıdır. Mərkəzi bankın valyuta ehtiyatları idxal ödənişləri, xarici valyutaya tələbin dəyişməsi və beynəlxalq maliyyə bazarlarındakı dalğalanmalar zamanı iqtisadi sistem üçün əlavə dayanıqlıq yaradır. Ehtiyatların yüksək səviyyəsi xarici valyuta bazarında tələb və təklif arasında müvəqqəti disbalans yarandıqda bazara çevik reaksiya vermək imkanlarını da genişləndirir.
Azərbaycan iqtisadiyyatında bu məsələ xüsusilə əhəmiyyətlidir, çünki xarici ticarət və enerji sektorundan formalaşan valyuta daxilolmaları ölkənin valyuta bazarının əsas determinantları sırasında qalır. Cari hesab profisiti şəraitində xarici valyuta təklifinin artması isə Mərkəzi Bank üçün bazardakı artıq likvidliyin bir hissəsini ehtiyatlara yönəltmək imkanı yaradır. Mərkəzi Bankın iyul ayında açıqladığı məlumatda da cari əməliyyatlar hesabındakı profisit və de-dollarizasiya fonunda valyuta təklifinin tələbi üstələdiyi, iyunda isə 394 milyon dollarlıq alış yönlü müdaxilə həyata keçirildiyi bildirilmişdi.
Burada de-dollarizasiya amili ayrıca diqqət tələb edir. Xarici valyutaya tələbin azalması bank sektorunda manatla aparılan əməliyyatların və manat denominallı maliyyə aktivlərinin rolunu artıran amillərdən biridir. Mərkəzi Bankın sentyabr ayında açıqladığı məlumatda rezident fiziki şəxslərin depozitlərində dollarlaşma səviyyəsinin 2026-cı ilin iyuluna son bir ildə 3,7 faiz bəndi azalaraq 25,8 faizə düşdüyü bildirilib. Bu dinamika valyuta bazarında dollar tələbinin müəyyən qədər zəifləməsi ilə paralel gedən proses kimi çıxış edir.
Ehtiyatların artımının digər mühüm nəticəsi monetar siyasətin manevr imkanlarının genişlənməsidir. Mərkəzi Bank bazardakı şərtlərdən asılı olaraq topladığı xarici valyutanın bir hissəsini sonradan bazara qaytara biləcəyini də açıqlayıb. Bu yanaşma ehtiyatların yalnız yığılan maliyyə aktivləri deyil, eyni zamanda makroiqtisadi sabitliyin təmin edilməsində istifadə edilə bilən alət olduğunu göstərir.
Bununla yanaşı, ehtiyatların artımını Azərbaycanın ümumi xarici aktivləri ilə eyniləşdirmək düzgün olmaz. Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatları ayrıca göstəricidir və Dövlət Neft Fondunun valyuta aktivləri ilə birlikdə Azərbaycanın ümumi dövlət və institusional xarici ehtiyatlarını formalaşdıran komponentlərdən yalnız biridir. Buna görə 15,36 milyard dollarlıq göstərici Mərkəzi Bankın öz ehtiyat mövqeyini ifadə edir və ölkənin bütün suveren xarici aktivlərinin həcmi kimi təqdim edilməməlidir.
Sentyabr üzrə aylıq artımın cəmi 0,4 faiz olması da mühüm məqamdır. Bu, ilin əvvəlində müşahidə olunan sürətli yığım tempindən fərqli olaraq üçüncü rübün sonunda ehtiyatların artımının daha məhdud xarakter daşıdığını göstərir. Lakin illik və ilin əvvəlindən hesablanan artım templəri yüksək olaraq qalır. Bu fərq ehtiyatların dinamikasının ayrı-ayrı aylarda valyuta bazarındakı təklif-tələb balansından və Mərkəzi Bankın əməliyyatlarından asılı olaraq dəyişə bildiyini göstərir.
Nəticə etibarilə, Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatlarının 15,36 milyard dollara çatması Azərbaycanın maliyyə sistemində xarici valyuta buferinin əhəmiyyətli dərəcədə genişləndiyini göstərən mühüm makroiqtisadi göstəricidir. Ehtiyatların 2026-cı ilin əvvəlindən üçdə birdən çox artması əsasən valyuta bazarında təklifin üstünlüyü, alış yönlü müdaxilələr və ehtiyatların idarə edilməsindən əldə olunan gəlirlərlə əlaqələndirilir. Qarşıdakı dövrdə bu göstəricinin istiqaməti isə xarici ticarət balansı, enerji gəlirləri, kapital hərəkətləri, dollarlaşma və daxili valyuta tələbi kimi amillərin birgə dinamikasından asılı olacaq.
Nuray,
AzNews.az
