- İşin içi
- 20:30
- 732
Ermənistanın 2027 büdcəsində borclanma artır - ŞƏRH
Ermənistan hökumətinin 2027-ci il dövlət büdcəsi layihəsində 468,2 milyard dram, yəni təxminən 1,3 milyard ABŞ dolları həcmində kəsir nəzərdə tutulur. Büdcə kəsirinin bağlanması üçün həm daxili, həm də xarici maliyyələşmə mənbələrindən istifadə ediləcək. Paralel olaraq Fransanın İnkişaf Agentliyindən 250 milyon avro kredit cəlb edilməsi planlaşdırılır. Bu mənzərə Ermənistan iqtisadiyyatında yüksək artım tempinin qorunmasına baxmayaraq, dövlət maliyyəsinin hələ də əhəmiyyətli dərəcədə borclanma hesabına dəstəkləndiyini göstərir.
Ermənistan hökumətinin oktyabrın 1-də təsdiqlədiyi dövlət büdcəsi layihəsinə əsasən, dövlət büdcəsinin gəlirləri 3,6038 trilyon dram, xərcləri isə 4,072 trilyon dram təşkil edəcək. Kəsirin 187,5 milyard dramının daxili, 280,7 milyard dramının isə xarici mənbələr hesabına maliyyələşdirilməsi nəzərdə tutulur. Konsolidə edilmiş büdcə göstəricilərində isə gəlirlər və xərclər daha yüksək səviyyədə formalaşır. Bu fərq dövlət büdcəsi ilə daha geniş fiskal çərçivənin ayrı-ayrı göstəricilər olmasından irəli gəlir.
Büdcə kəsirinin miqyası Ermənistan iqtisadiyyatının ölçüsü ilə müqayisədə də diqqət çəkir. Beynəlxalq Valyuta Fondunun 2026-cı ilin iyununda açıqladığı proqnoza görə, Ermənistanın nominal ÜDM-i 2027-ci ildə təxminən 13,3 trilyon dram, yaxud 33,3 milyard dollar olacaq. Həmin proqnozda dövlət büdcəsinin ümumi fiskal kəsiri ÜDM-in 3,3 faizi səviyyəsində göstərilir. Dövlət borcunun isə 2027-ci ildə ÜDM-in 49,3 faizinə yüksələcəyi gözlənilir.
Burada əsas məqam kəsirin yalnız mütləq məbləği deyil, onun iqtisadi artımla hansı nisbətdə formalaşmasıdır. Ermənistan son illərdə yüksək artım tempi nümayiş etdirib: 2025-ci ildə real ÜDM artımı 7,2 faiz olub. BVF 2026-cı il üçün 5,3 faiz, 2027-ci il üçün isə 5,5 faiz real artım proqnozlaşdırır. Bu, iqtisadiyyatın böyüməyə davam etdiyini göstərsə də, sürətli artım avtomatik olaraq büdcə balansının yaxşılaşması demək deyil. Dövlət xərclərinin genişlənməsi, sosial və infrastruktur öhdəlikləri, müdafiə və digər uzunmüddətli prioritetlər fiskal resurslara əlavə təzyiq yaradır.
Ermənistan üçün digər mühüm məsələ inflyasiya ilə fiskal siyasət arasındakı əlaqədir. 2027-ci il üçün 3 faiz inflyasiya hədəfinin müəyyənləşdirilməsi qiymət sabitliyinin büdcə siyasətinin əsas çərçivələrindən biri olaraq saxlanıldığını göstərir. BVF də orta müddətdə inflyasiyanın Ermənistan Mərkəzi Bankının hədəfinə qayıtmasını gözləyir. Bununla belə, xarici enerji və əmtəə qiymətlərində dəyişikliklər, logistika xərcləri və regional ticarət riskləri qiymət dinamikasına təsir edə bilər.
Belə şəraitdə büdcə kəsirinin xarici kredit hesabına maliyyələşdirilməsi müəyyən üstünlüklər yaratsa da, dövlət borcunun idarə edilməsini daha əhəmiyyətli məsələyə çevirir. 250 milyon avroluq kredit xətti məhz bu baxımdan diqqət çəkir. Ermənistanın Fransa İnkişaf Agentliyindən cəlb etməyi planlaşdırdığı vəsait büdcə kəsirinin maliyyələşdirilməsinə yönəldiləcək. Kreditin müddəti 20 il, güzəşt müddəti isə 5 ildir. Üzən faiz seçildiyi halda faiz dərəcəsinin 5,12 faiz olması nəzərdə tutulur. Ermənistan hökuməti sabit faiz variantını da seçə bilər.
Kreditin özü Ermənistanın maliyyə sistemində yeni mexanizm deyil. Fransa İnkişaf Agentliyi 2016-cı ildən Ermənistanın dövlət maliyyəsinin idarə olunması və institusional islahatlarını dəstəkləyir. Agentliyin məlumatına görə, bu istiqamətdə əvvəlki büdcə dəstəyi proqramlarının ümumi həcmi 215 milyon avroya çatıb və proqramlar Asiya İnkişaf Bankı ilə əməkdaşlıq çərçivəsində həyata keçirilib.
Yeni 250 milyon avroluq maliyyələşmə də yalnız borcun verilməsi kimi qiymətləndirilməməlidir. Proqramın əsas istiqamətləri fiskal idarəetmənin təkmilləşdirilməsi, daxili resursların səfərbər edilməsi, maliyyə bazarlarının inkişafı, borc idarəetməsinin gücləndirilməsi və özəl investisiyalar üçün daha əlverişli mühitin formalaşdırılması ilə bağlıdır. Bu baxımdan xarici maliyyə Ermənistan üçün yalnız büdcə kəsirinin bağlanması vasitəsi deyil, həm də fiskal və maliyyə sektorunda struktur dəyişikliklərin maliyyələşdirilməsi mexanizmi rolunu oynayır.
Bununla belə, xarici maliyyədən istifadənin davamlılığı gələcəkdə borc yükünün idarə olunmasından asılı olacaq. BVF-nin hazırkı bazis ssenarisində Ermənistanın dövlət borcunun ÜDM-ə nisbəti 2026-cı ildə 48,7 faizdən 2027-ci ildə 49,3 faizə yüksəlir, daha sonra 2031-ci ildə 45,8 faizə qədər azalır. Bu, hazırkı proqnozlar çərçivəsində borc yükünün orta müddətdə nəzarətdə saxlanılmasının mümkün olduğunu göstərir. Lakin BVF eyni zamanda daha əlverişsiz xarici şok ssenarisində 2027-ci ildə dövlət borcunun ÜDM-in 57,9 faizinə qədər yüksələ biləcəyini hesablayır.
Bu fərq Ermənistanın fiskal siyasətində əsas riskin harada olduğunu da göstərir. İqtisadi artım yüksək olduğu müddətdə kəsirin ÜDM-ə nisbətdə idarəolunan səviyyədə saxlanılması mümkündür. Lakin artımın zəifləməsi, xarici ticarət şəraitinin pisləşməsi və ya maliyyə bazarlarında faizlərin yüksəlməsi halında eyni həcmdə büdcə kəsiri daha böyük borc yükü yarada bilər. BVF də Ermənistan üçün orta müddətdə əsas vəzifələrdən biri kimi xərclərin prioritetləşdirilməsini, dövlət xərclərinin səmərəliliyinin artırılmasını və borcun orta səviyyədə saxlanılmasını göstərir.
Bu baxımdan 2027-ci il büdcəsi Ermənistan iqtisadiyyatında iki paralel prosesin davam etdiyini göstərir. Bir tərəfdən, iqtisadi artımın 5 faizdən yuxarı səviyyədə qalacağı gözlənilir və bu, büdcə gəlirlərinin artması üçün baza yaradır. Digər tərəfdən, dövlət xərclərinin gəlirlərdən yüksək olması və kəsirin bir hissəsinin xarici kreditlərlə maliyyələşdirilməsi fiskal siyasətdə borc amilinin əhəmiyyətini qoruyur. 250 milyon avroluq yeni kredit də bu modelin konkret nümunəsidir.
Nəticə etibarilə, Ermənistanın 2027-ci il büdcəsində 468,2 milyard dram kəsirin nəzərdə tutulması təkcə növbəti ilin maliyyə balansı deyil, ölkənin orta müddətli fiskal strategiyasının göstəricisidir. Hazırkı beynəlxalq proqnozlar iqtisadi artımın və dövlət borcunun idarəolunan trayektoriyada qala biləcəyini göstərir. Lakin bunun üçün gəlir bazasının genişləndirilməsi, xərclərin səmərəliliyinin artırılması və xarici borclanmanın iqtisadi gəlir yaradan istiqamətlərlə əlaqələndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyacaq. Əks halda iqtisadi artım yüksək olaraq qalsa belə, büdcə kəsirinin davamlı maliyyələşdirilməsi dövlət maliyyəsi üçün getdikcə daha böyük xərc yarada bilər.
Nuray,
AzNews.az
