- İşin içi
- 20:33
- 736
Qlobal birjalarda fərqli mənzərə - ŞƏRH
Qlobal fond bazarlarında sentyabrın son ticarət sessiyasında vahid istiqamət formalaşmayıb. ABŞ-da “Dow Jones” və “S&P 500” gerilədiyi halda, texnologiya şirkətlərinin üstünlük təşkil etdiyi “Nasdaq Composite” yüksəlib. Avropanın əsas indeksləri gün ərzində itkilərlə bağlanıb, Asiya-Sakit okean bazarlarının əksəriyyətində isə artım qeydə alınıb. Bu fərqli dinamikanın arxasında əsasən ABŞ-da inflyasiya göstəricilərinin gözləntilərdən zəif olması ilə uzunmüddətli dövlət istiqrazlarının yüksək gəlirliliyinin bir-birinə zidd siqnallar yaratması dayanır.
ABŞ bazarında “Dow Jones”un 0,86 faiz, “S&P 500”ün 0,25 faiz azalması ilə müqayisədə “Nasdaq Composite”un 0,24 faiz yüksəlməsi təsadüfi deyil. İnvestorlar bir tərəfdən daha yumşaq inflyasiya göstəricisini Federal Ehtiyat Sisteminin faiz artımı ehtimalının azalması kimi qiymətləndiriblər. Digər tərəfdən isə uzunmüddətli istiqraz gəlirliliyinin yüksək qalması səhmlərin, xüsusilə də iqtisadi dövrə daha həssas şirkətlərin qiymətləndirilməsinə təzyiq göstərib.
ABŞ-ın avqust üzrə fərdi istehlak xərcləri qiymət indeksi, yəni PCE, illik ifadədə 3,4 faiz artıb. Bu göstərici analitiklərin 3,7 faizlik gözləntisindən aşağıdır. Ərzaq və enerjini nəzərə almayan baza PCE isə illik 3 faiz artıb. Beləliklə, inflyasiyanın ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin 2 faizlik uzunmüddətli hədəfindən hələ də xeyli yüksək qalmasına baxmayaraq, qiymət artımının gözləniləndən zəif olması oktyabr ayında əlavə faiz artımı ilə bağlı bazar gözləntilərini yumşaldıb.
Normal şəraitdə belə bir statistika səhmlər üçün müsbət siqnal hesab edilə bilər. Çünki inflyasiyanın zəifləməsi mərkəzi bankın pul siyasətini sərtləşdirməsi ehtimalını azaldır və borclanma xərclərinin gələcəkdə aşağı düşməsi perspektivini gücləndirir. Lakin hazırkı bazar mühiti daha mürəkkəbdir. ABŞ iqtisadiyyatının bəzi göstəricilərinin güclü qalması, yüksək dövlət borclanması və uzunmüddətli inflyasiya riskləri istiqraz bazarında gəlirliliyi aşağı salmağa imkan vermir. Nəticədə səhm bazarında investorların reaksiyası da indekslər arasında fərqlənir.
Xüsusilə ABŞ-ın 10 illik dövlət istiqrazlarının gəlirliliyi diqqət mərkəzindədir. Sentyabrın son günlərində bu göstərici 5,3 faizə yaxınlaşıb və 2002-ci ildən bəri ən yüksək səviyyələrdən birinə yüksəlib. 30 illik istiqrazların gəlirliliyi də 5,6 faizi keçərək 2002-ci ildən bəri ən yüksək həddə çatıb. Bu səviyyələr səhmlərin alternativ maliyyə alətləri qarşısındakı cəlbediciliyini dəyişməklə yanaşı, şirkətlərin və dövlətin borclanma xərclərini də artırır.
İstiqraz gəlirliliyinin yüksəlməsi xüsusilə yüksək qiymətləndirmə ilə ticarət olunan texnologiya şirkətləri üçün nəzəri olaraq daha ciddi təzyiq yaradır. Çünki investorlar gələcək illərdə gözlənilən pul axınlarını bugünkü dəyərə gətirərkən daha yüksək diskont dərəcəsindən istifadə edirlər. Bununla belə, son sessiyada “Nasdaq”ın yüksəlməsi göstərir ki, süni intellekt və texnologiya şirkətlərinə olan maraq hələ də güclüdür. Reuters-in məlumatına görə, 2026-cı ilin üçüncü rübündə qlobal səhmlər yüksək istiqraz gəlirliliyinə, bahalaşan neftə və geosiyasi risklərə baxmayaraq ümumilikdə dayanıqlılıq nümayiş etdirib.
Neft bazarındakı vəziyyət isə bu mənzərəyə əlavə inflyasiya riski gətirir. 2026-cı ilin üçüncü rübündə neft qiymətlərinin yüksəlməsi qlobal bazarlarda enerji xərcləri ilə bağlı narahatlığı gücləndirib. Reuters-in məlumatına görə, neftin qiyməti rüb ərzində təxminən 40 faiz, illik ifadədə isə 70 faizə yaxın artıb. Sentyabr ayında Avropada neft qiymətlərinin təxminən 14 faiz yüksəlməsi də səhmlərə təzyiq göstərən amillərdən biri olub.
Neftin bahalaşması iki istiqamətdə təsir göstərir. Enerji şirkətləri üçün yüksək qiymətlər gəlirləri dəstəkləyə bilər, lakin istehsal, nəqliyyat və logistika xərcləri artdığı üçün iqtisadiyyatın digər sektorlarında marjalar sıxıla bilər. Daha yüksək enerji qiymətləri inflyasiyanı yenidən sürətləndirərsə, mərkəzi bankların faizləri uzun müddət yüksək səviyyədə saxlaması ehtimalı da artır. Buna görə hazırda investorlar neft bazarını yalnız enerji şirkətlərinin gəlirləri baxımından deyil, ümumi monetar siyasət üçün risk kimi də izləyirlər.
Avropa bazarlarında mənzərə daha həssasdır. “Euro Stoxx 50” 0,81 faiz, Almaniyanın “DAX” indeksi 0,79 faiz, Fransanın “CAC 40” indeksi 0,89 faiz geriləyib. “FTSE 100” isə 0,29 faiz azalıb. Sentyabr ayı üzrə Avropa səhmləri altı aylıq yüksəliş seriyasından sonra ilk aylıq geriləməsini yaşayıb. Reuters bunu əsasən qlobal istiqraz gəlirliliyinin yüksəlməsi və enerji qiymətlərinin inflyasiya risklərini artırması ilə əlaqələndirir.
Avropa üçün problem ondan ibarətdir ki, yüksək enerji qiymətləri həm şirkətlərin xərclərini artırır, həm də inflyasiya ilə mübarizəni çətinləşdirə bilər. Bu vəziyyətdə investorların səhm qiymətlərinə münasibəti yalnız şirkətlərin maliyyə nəticələrindən asılı olmur. Pul siyasətinin müddəti, istiqraz bazarındakı gəlirlilik və enerji xərclərinin gələcək inflyasiyaya təsiri qiymətləndirmələrdə getdikcə daha böyük rol oynayır.
Asiya bazarlarında isə nisbətən müsbət dinamika diqqət çəkib. Yaponiyanın “Nikkei 225” indeksinin 2,4 faiz yüksəlməsi regionda ən böyük artımlardan biri olub. Honq-Konqun “Hang Seng” və Çinin “CSI 300” indeksləri də artıb. Bununla belə, regionun bütün bazarlarında eyni mənzərə müşahidə olunmur və yüksək qlobal istiqraz gəlirliliyi inkişaf etməkdə olan bazarlar üçün kapital axınları və valyuta məzənnələri baxımından əlavə risk yaradır.
Azərbaycan üçün qlobal bazarlardakı bu proseslərin dolayı təsiri daha çox neft və maliyyə kanalı ilə formalaşır. Neft qiymətlərinin yüksək qalması enerji ixracatçısı kimi Azərbaycanın xarici valyuta gəlirlərini və fiskal imkanlarını dəstəkləyə bilər. Lakin qlobal faizlərin yüksək olması beynəlxalq maliyyə resurslarının qiymətini artırır. Bu amil xüsusilə inkişaf etməkdə olan ölkələrin xarici borclanması və beynəlxalq kapital bazarlarından vəsait cəlb etməsi zamanı əhəmiyyət qazanır.
Hazırkı bazar mənzərəsinin əsas xüsusiyyəti investorların eyni anda bir-birinə zidd siqnalları qiymətləndirməsidir. ABŞ-da PCE inflyasiyasının gözləntilərdən aşağı olması monetar sərtləşmə riskini azaldır, lakin uzunmüddətli istiqraz gəlirliliyinin 5 faizdən yuxarı qalması maliyyə şərtlərinin hələ də sərt olduğunu göstərir. Neftin bahalaşması isə inflyasiyanın yenidən sürətlənməsi ehtimalını gündəmdə saxlayır. Bu səbəbdən fond bazarlarında indekslər arasında fərqin yaranması daha çox müxtəlif sektorların faiz, enerji və iqtisadi artım risklərinə fərqli həssaslığı ilə izah olunur.
Beləliklə, sentyabrın son ticarət sessiyası qlobal maliyyə bazarlarında yeni mərhələnin əsas xüsusiyyətlərini nümayiş etdirib: səhmlər hələ də yüksək səviyyələrdə qalır, lakin istiqraz bazarındakı gərginlik onların yüksəliş imkanlarını məhdudlaşdırır. Qarşıdakı dövrdə əsas istiqamətləndirici amillər ABŞ inflyasiyasının trayektoriyası, Federal Ehtiyat Sisteminin faiz siyasəti, uzunmüddətli istiqraz gəlirliliyi və neft qiymətlərinin davamlılığı olacaq. Bu göstəricilər arasındakı əlaqə qlobal investorların risk iştahının formalaşmasında əsas rol oynamaqda davam edəcək.
Nuray,
AzNews.az
