- İşin içi
- 21:10
- 741
Gürcüstan Orta Dəhlizə 342 milyon dollar yatırır: əsas hədəf nədir? - ŞƏRH
Gürcüstanın Orta Dəhlizin öz hissəsinə dörd il ərzində 890 milyon lari ayırmağı planlaşdırması marşrutun regional logistika sistemində mövqeyinin gücləndirilməsi istiqamətində növbəti böyük investisiya mərhələsidir.
45 yeni yük elektrovozunun, 10 sərnişin qatarının və elektrik yarımstansiyasının alınması yalnız texniki parkın yenilənməsi deyil, dəhlizin daşıma qabiliyyətinin və etibarlılığının artırılması məqsədi daşıyır. Dünya Bankının 2026-cı ildə Gürcüstan üçün təsdiqlədiyi 372 milyon dollarlıq TC-GATE layihəsi də dəmir yolu yükdaşıma imkanlarının genişləndirilməsini nəzərdə tutur.
Gürcüstan Orta Dəhliz çərçivəsində dəmir yolu infrastrukturunun inkişafına 2027-2030-cu illərdə ümumilikdə 890 milyon lari, yəni təxminən 342 milyon ABŞ dolları yönəltməyi planlaşdırır. 2027 və 2028-ci illərdə hərəyə 250 milyon lari, 2029-cu ildə 160 milyon lari, 2030-cu ildə isə 230 milyon lari ayrılması nəzərdə tutulur. Layihənin əsas komponentləri 45 yeni magistral yük elektrovozunun, 10 müasir elektrik sərnişin qatarının alınması və yeni elektrik yarımstansiyasının tikintisidir. Bu addımlar Gürcüstanın Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizindəki dəmir yolu seqmentinin texniki imkanlarını və əməliyyat dayanıqlığını artırmağa hesablanıb.
İnvestisiyanın miqyası daha geniş regional prosesin fonunda qiymətləndirildikdə əhəmiyyəti daha aydın görünür. Orta Dəhliz Çin və Mərkəzi Asiyadan Xəzər dənizi, Azərbaycan və Gürcüstan üzərindən Avropa bazarlarına çıxışı təmin edən multimodal marşrutdur. Son illərdə qlobal təchizat zəncirlərinin diversifikasiyası və alternativ marşrutlara tələbin artması bu dəhlizə marağı yüksəldib. Gürcüstanın Maliyyə Nazirliyinin investor təqdimatında da Transxəzər marşrutu üzrə yük həcminin 2021-ci ildən etibarən əhəmiyyətli artım göstərdiyi və 2030-cu ilədək illik 10-15 milyon ton həcmində daşıma imkanlarının nəzərdən keçirildiyi qeyd olunur.
Bununla belə, dəhlizin potensialının reallaşması avtomatik proses deyil. Gürcüstanın 2025-ci il üzrə statistik göstəriciləri ölkənin dəmir yolu sistemində 13,3 milyon ton yük daşındığını və bunun əvvəlki illə müqayisədə 3 faiz azaldığını göstərir. Transit yüklər ümumi dəmir yolu yükdaşımalarının 57,5 faizini təşkil edib. Bu rəqəmlər bir tərəfdən dəmir yolunun regional tranzit üçün əhəmiyyətini, digər tərəfdən isə yeni investisiyaların əsas məqsədinin mövcud potensialı daha səmərəli şəkildə istifadəyə çevirmək olduğunu göstərir.
Orta Dəhlizin Gürcüstan seqmentində əsas məsələ yalnız dəmir yolunun uzunluğu deyil, onun buraxılış qabiliyyəti, lokomotiv parkının vəziyyəti, enerji təminatı və yükün hərəkət sürətidir. Dünya Bankının 2026-cı ildə təsdiqlədiyi 372 milyon dollarlıq TC-GATE layihəsi də məhz bu istiqamətlərə yönəlib. Layihə çərçivəsində elektrik lokomotivlərinin alınması, dəmir yolu yükdaşıma imkanlarının artırılması və “Gürcüstan Dəmir Yolları”nın əməliyyat və maliyyə səmərəliliyinin gücləndirilməsi nəzərdə tutulur. Dünya Bankı layihənin lokomotivlərin mövcudluğunu 95 faizə çatdırmağa və dəmir yolu xidmətlərinin etibarlılığını yüksəltməyə imkan verəcəyini bildirir.
45 yeni yük elektrovozunun alınması məhz bu baxımdan strateji əhəmiyyət daşıyır. Dəmir yolu tranzitində lokomotiv çatışmazlığı və texniki nasazlıqlar yük qatarlarının hərəkət qrafikinə birbaşa təsir göstərir. Yeni parkın formalaşdırılması daha böyük yük qatarlarının və daha sıx reyslərin təşkilinə imkan verdiyi halda, eyni zamanda istismar xərclərinin optimallaşdırılmasına və enerji səmərəliliyinin yüksəldilməsinə şərait yarada bilər. Dünya Bankının hesablamalarına görə, Gürcüstan üzrə dəmir yolu investisiyaları uzunmüddətli perspektivdə əməliyyat səmərəliliyinin yüksəldilməsi və gəlirlərin artırılması ilə müşayiət oluna bilər.
Burada Azərbaycan üçün də mühüm iqtisadi məqam ortaya çıxır. Orta Dəhlizin əsas üstünlüyü onun ayrı-ayrı ölkələrin milli nəqliyyat sistemlərindən ibarət olsa da, vahid regional logistika zənciri kimi fəaliyyət göstərməsidir. Xəzər dənizinin Azərbaycan sahilindən sonra yükün Gürcüstan üzərindən Türkiyəyə və Avropa istiqamətinə hərəkəti marşrutun ümumi səmərəliliyindən asılıdır. Buna görə Gürcüstanın dəmir yolu parkına yatırdığı vəsait yalnız ölkənin daxili nəqliyyat infrastrukturunun yenilənməsi deyil, Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə bağlantısının tranzit imkanlarının möhkəmləndirilməsi baxımından da əhəmiyyət daşıyır.
Bu prosesdə Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu xüsusi rol oynayır. Xəttin tam istifadəyə verilməsi və Gürcüstanın dəmir yolu infrastrukturunda aparılan modernləşdirmə işləri Orta Dəhlizin qərb istiqamətində yük hərəkətinin fasiləsizliyini artıran amillərdəndir. Gürcüstan rəsmilərinin məlumatına görə, 2026-cı ilin iyununda “Gürcüstan Dəmir Yolları” ilə daşınan yükün aylıq həcmi son on ilin ən yüksək göstəricisi olan 1,36 milyon tona çatıb. Bu artımda Rikot keçidində dəmir yolu modernləşdirilməsinin tamamlanması və Bakı-Tbilisi-Qars xəttinin tam istifadəyə verilməsi də qeyd olunur.
Dəhliz üzrə yük axınlarının strukturu da investisiyaların əhəmiyyətini artırır. 2025-ci ildə Gürcüstandan keçən ümumi tranzit yük 13,7 milyon ton, Orta Dəhliz üzrə tranzit isə 4,6 milyon ton təşkil edib. Eyni araşdırmaya görə, 2018-2025-ci illərdə Gürcüstan üzərindən Orta Dəhliz yük axınları təxminən iki dəfə artıb. Bu göstəricilər marşrut üzrə tələbin formalaşdığını göstərsə də, yük həcmlərinin hələ də regional ticarətdən əhəmiyyətli dərəcədə asılı olduğunu nəzərə almaq lazımdır.
Yeni investisiyaların başqa bir mühüm tərəfi də iqlim dayanıqlığıdır. Müasir nəqliyyat infrastrukturu üçün yalnız yüksək buraxılış qabiliyyəti kifayət etmir; ekstremal hava şəraitində fasiləsiz işləmə imkanları da iqtisadi səmərəliliyin bir hissəsidir. Gürcüstanın layihədə iqlim dəyişikliklərinə davamlılığı ayrıca məqsəd kimi müəyyənləşdirməsi bu baxımdan təsadüfi deyil. Elektrik təchizatının gücləndirilməsi və yeni yarımstansiyanın tikintisi dəmir yolunun enerji təminatında etibarlılığı artıraraq lokomotiv parkının tam gücü ilə istifadəsinə şərait yarada bilər.
Sərnişin qatarlarına ayrılan vəsait isə layihənin yalnız tranzit yükdaşımalarına fokuslanmadığını göstərir. Tbilisi-Batumi, Tbilisi-Poti, Tbilisi-Zuqdidi və Tbilisi-Kutaisi istiqamətlərində yeni EMU qatarlarının istifadəyə verilməsi sərnişin daşımalarının keyfiyyət və tezliyinin artırılmasına xidmət edə bilər. Bu isə dəmir yolu infrastrukturuna qoyulan investisiyanın iqtisadi effektini yalnız tranzit gəlirləri ilə deyil, ölkədaxili mobillik və regional iqtisadi əlaqələrin güclənməsi ilə də əlaqələndirir.
Nəticədə Gürcüstanın 890 milyon lari həcmində yeni proqramı Orta Dəhlizin inkişafında ayrıca bir ölkənin infrastruktur layihəsindən daha geniş məna daşıyır. Azərbaycan, Gürcüstan, Qazaxıstan və digər iştirakçıların paralel şəkildə liman, dəmir yolu, logistika və rəqəmsal gömrük imkanlarını inkişaf etdirməsi marşrutun rəqabət qabiliyyətini müəyyən edən əsas amillərdən olacaq. Gürcüstanın qarşıdakı dörd ildə lokomotiv parkını yeniləməsi və enerji infrastrukturunu gücləndirməsi isə dəhlizin məhz Cənubi Qafqaz hissəsində daşıma qabiliyyətinin və xidmət etibarlılığının artırılmasına yönəlmiş konkret addımdır. Layihənin maliyyələşdirilməsi isə hələlik 2027-ci il büdcəsinin ilkin variantında nəzərdə tutulur və yekun təsdiq prosesində dəyişikliklər mümkündür.
Nuray,
AzNews.az
