Türkiyə ilə xalça ticarətində bazar prioritetləri və daxili istehsalın rolu - ŞƏRH

2025-ci ildə Azərbaycanın Türkiyədən xalça idxalı üzrə göstəriciləri əvvəlki illərlə müqayisədə azalma tendensiyasını nümayiş etdirir. Rəsmi məlumatlara əsasən, il ərzində Türkiyədən 9,472 milyon ABŞ dolları dəyərində xalça idxal edilib ki, bu da 2024-cü illə müqayisədə 15,7 faiz azdır. Təkcə dekabr ayında qeydə alınan 1,255 milyon dollarlıq idxalın da illik müqayisədə 10,5 faiz geriləməsi bu tendensiyanın mövsümi yox, daha geniş bazar amilləri ilə əlaqəli olduğunu göstərir.

Bu dinamikanı anlamaq üçün həm regional, həm də qlobal xalça bazarındakı proseslərə diqqət yetirmək vacibdir. Türkiyə uzun illərdir ki, dünya xalça istehsalı və ixracında aparıcı mövqelərdən birini tutur. 2024-cü ildə bu ölkənin ümumi xalça ixracının dəyəri 2,839 milyard ABŞ dolları təşkil edib və illik müqayisədə cəmi 1 faiz azalıb. Bu, qlobal miqyasda tələbatın kəskin daralmasından çox, bazarların yenidən bölgüsü və istehlakçı davranışındakı dəyişikliklərlə izah olunur. Maraqlıdır ki, dekabr ayında Türkiyənin xalça ixracında 15,4 faiz artım qeydə alınıb və aylıq ixrac həcmi 285 milyon dollara çatıb. Bu fakt, ilin sonuna doğru bəzi bazarlarda tələbatın bərpa olunduğunu göstərir.

Azərbaycanın Türkiyədən xalça idxalının azalması bir neçə səbəblə əlaqələndirilə bilər. İlk növbədə, daxili bazarda yerli xalça istehsalının və xüsusilə əl işlərinə marağın artması idxal məhsullarına olan tələbi müəyyən qədər zəiflədib. Son illərdə Azərbaycanın xalçaçılıq ənənələrinin bərpası, muzeylər, sərgilər və dövlət dəstəyi mexanizmləri bu sahədə yerli məhsulların bazardakı payını genişləndirib. Bu isə xüsusilə orta və yüksək qiymət seqmentində Türkiyə istehsalı xalçalara alternativlərin yaranmasına şərait yaradıb.

Digər tərəfdən, idxal strukturunda dəyişikliklər də nəzərə çarpır. Türkiyənin xalça ixracında əsas paya malik bazarlar arasında ABŞ, Səudiyyə Ərəbistanı və İraq ön plandadır. ABŞ Türkiyədən 734,885 milyon dollar dəyərində xalça idxal edib və bu göstərici illik müqayisədə 6,3 faiz azalsa da, hələ də ən böyük bazar olaraq qalır. Səudiyyə Ərəbistanı və İraq bazarlarında isə müvafiq olaraq 4,3 faiz və 12,7 faiz artım qeydə alınıb. Bu rəqəmlər göstərir ki, Türkiyə istehsalçıları diqqəti daha iri və sürətlə böyüyən bazarlara yönəldir, nisbətən kiçik həcmlərə malik ölkələr isə prioritet siyahısında arxa plana keçir.

Qiymət amili də mühüm rol oynayır. Qlobal inflyasiya mühiti, xammal və logistika xərclərinin artımı xalça məhsullarının maya dəyərinə təsir göstərib. Azərbaycan bazarında isə istehlakçılar son illər daha çox funksional və münasib qiymətli məhsullara üstünlük verirlər. Bu tendensiya Türkiyədən gətirilən bəzi xalça növlərinin qiymət baxımından rəqabət qabiliyyətini zəiflədə bilər.

Nəticə etibarilə, Azərbaycanın Türkiyədən xalça idxalındakı azalma təkcə ticarət həcmlərinin daralması kimi deyil, bazarın struktur dəyişikliklərinin əksi kimi qiymətləndirilə bilər. Yerli istehsalın möhkəmlənməsi, istehlakçı seçimlərinin dəyişməsi və Türkiyənin ixrac strategiyasında iri bazarlara yönəlməsi bu prosesin əsas determinantlarıdır. Mövcud tendensiyalar göstərir ki, yaxın perspektivdə Azərbaycan xalça bazarında idxalın payı daha seçici xarakter daşıyacaq, Türkiyə məhsulları isə daha çox xüsusi dizayn və keyfiyyət seqmentində mövqeyini qorumağa çalışacaq.

Aznews.az