Dövlət müəssisələrinin dividend siyasəti və fiskal idarəetmədə yeni mərhələ - ŞƏRH

Azərbaycanda dövlət müəssisələrinin maliyyə davranışında yeni mərhələnin başlanması gözlənilir. Maliyyə Nazirliyinin açıqladığı məlumata əsasən, gələn ildən etibarən dövlət müəssisələri xalis mənfəətlərinin 30 faizi həcmində dövlət büdcəsinə dividend ödəməli olacaq. Dividend ödənişləri cari ildən etibarən proqnozlaşdırılacaq və faktiki köçürmələr 2027-ci ildən başlayacaq. Bu yanaşma dövlət aktivlərinin idarə olunmasında fiskal intizamın gücləndirilməsinə yönəlmiş sistemli addım kimi dəyərləndirilir.

Qlobal təcrübədə dövlət müəssisələrinin dividendlər vasitəsilə büdcəyə töhfə verməsi geniş yayılıb. OECD ölkələrində dövlətə məxsus şirkətlərdən daxilolmalar, xüsusilə enerji, nəqliyyat və infrastruktur sektorlarında, qeyri vergi gəlirlərinin mühüm hissəsini formalaşdırır. Məsələn, Norveçdə və Sinqapurda dövlət şirkətlərinin dividendləri uzun illərdir ki, büdcə dayanıqlığının təmin olunmasında mühüm rol oynayır. Azərbaycanın da bu istiqamətdə institusional mexanizm formalaşdırması dövlət mülkiyyətinin iqtisadi səmərəliliyinin artırılması baxımından uyğun mərhələ kimi görünür.

Tətbiq ediləcək dividend siyasətinin əsas xüsusiyyəti diferensial yanaşmadır. Mənfəəti məhdud olan, strateji və ya sosial öhdəliklər daşıyan, habelə səhmləri xarici birjalarda listinq olunan dövlət müəssisələrinin dividend ödənişlərindən azad edilməsi investisiya imkanlarının və maliyyə sabitliyinin qorunmasına xidmət edir. Bu yanaşma beynəlxalq praktikada da mövcuddur və məqsəd yalnız fiskal gəlir deyil, eyni zamanda uzunmüddətli institusional dayanıqlığın təmin olunmasıdır.

Maliyyə baxımından dividend ödənişlərinin tətbiqi dövlət müəssisələrində xərclərin optimallaşdırılmasını və gəlirliliyin daha şəffaf şəkildə ölçülməsini təşviq edə bilər. Xalis mənfəətin müəyyən hissəsinin büdcəyə yönəldilməsi menecment səviyyəsində məsuliyyəti artırır və maliyyə hesabatlılığının keyfiyyətinə təsir göstərir. Eyni zamanda, bu mexanizm dövlət büdcəsində qeyri neft gəlirlərinin payının tədricən artmasına imkan yarada bilər ki, bu da orta müddətli fiskal çərçivə baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Digər tərəfdən, dividendlərin sabit norma üzrə müəyyən edilməsi dövlət müəssisələrinin reinvestisiya imkanlarını da gündəmə gətirir. Qlobal təcrübə göstərir ki, optimal dividend siyasəti yalnız büdcə maraqlarını deyil, müəssisələrin texnoloji yenilənmə və kapital qoyuluşu ehtiyaclarını da balanslaşdırmalıdır. Azərbaycanda tətbiq edilən istisnalar və mərhələli keçid mexanizmi bu balansın nəzərə alındığını göstərir.

Ümumilikdə, dövlət müəssisələrinin xalis mənfəətdən dividend ödəməsi fiskal intizamın gücləndirilməsi, dövlət aktivlərinin iqtisadi dövriyyədə rolunun artırılması və büdcə gəlirlərinin şaxələndirilməsi baxımından mühüm struktur islahat kimi qiymətləndirilə bilər. Mövcud qaydalar beynəlxalq tendensiyalarla uzlaşır və icra mərhələsində effektiv tətbiq olunduğu halda, dövlət maliyyəsinin şəffaflığı və dayanıqlılığı üçün əlavə imkanlar yarada bilər.

AzNews.az