Kartof ixracında artım: aqrar sektorun xarici bazar potensialı - ŞƏRH

Bu ilin yanvar ayında Azərbaycan 65 min ABŞ dolları dəyərində 189 ton kartof ixrac edib. Bu göstərici ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə dəyər ifadəsində 96,6 faiz, fiziki həcmdə isə 67,3 faiz artım deməkdir. Bununla belə, kartof ixracından əldə edilən gəlirin ölkənin ümumi ixrac gəlirlərində payı cüzi olaraq qalır. Ümumilikdə isə yanvar ayında Azərbaycanın xarici ticarət dövriyyəsi illik müqayisədə 30,5 faiz azalıb, ixrac 26,4 faiz, idxal isə 36,5 faiz geriləyib və nəticədə 934 milyon dollarlıq müsbət saldo formalaşıb.

Kartof ixracındakı artım nominal baxımdan kiçik görünsə də, aqrar sektorun xarici bazarlara inteqrasiyası baxımından əhəmiyyətli siqnallar verir. Qlobal miqyasda kartof ən çox istehlak olunan kənd təsərrüfatı məhsullarından biridir. BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının məlumatlarına görə, illik dünya kartof istehsalı 370 milyon tondan artıqdır və əsas istehsalçılar sırasında Çin, Hindistan və Rusiya yer alır. Beynəlxalq ticarətdə isə Hollandiya, Fransa və Almaniya kimi ölkələr həm təzə, həm də emal olunmuş kartof məhsullarının ixracında aparıcı mövqedədir.

Azərbaycanın ixrac etdiyi 189 ton kartof qlobal bazar fonunda böyük həcm sayılmasa da, illik artım tempinin yüksək olması daxili istehsal və logistika imkanlarının genişləndiyini göstərir. Dəyər artımının həcm artımından daha sürətli olması vahid ixrac qiymətində müəyyən yüksəliş ehtimalını ortaya qoyur. Bu isə məhsulun keyfiyyət parametrlərinin və ya bazar şərtlərinin daha əlverişli olması ilə əlaqələndirilə bilər. Regional bazarlarda mövsümi tələbatın artması və bəzi ölkələrdə istehsalın azalması da qiymət dinamikasına təsir edən amillər sırasındadır.

Digər tərəfdən, ümumi ixracın 26,4 faiz azalması fonunda qeyri-neft məhsullarının artımı struktur diversifikasiyasının əhəmiyyətini ön plana çıxarır. Kartof kimi kənd təsərrüfatı məhsullarının ixracı makroiqtisadi göstəricilərdə böyük paya malik olmasa da, regionların məşğulluq səviyyəsi və fermer gəlirləri baxımından mühüm rol oynayır. Aqrar ixracın genişlənməsi daxili istehsalın stimullaşdırılmasına və əlavə dəyər zəncirinin formalaşmasına şərait yaradır.

Qlobal ərzaq bazarında son illər iqlim dəyişiklikləri və logistika xərclərinin artması qiymət volatilliyini yüksəldib. Xüsusilə Şərqi Avropa regionunda hava şəraitinin qeyri-sabitliyi bəzi mövsümlərdə kartof istehsalına təsir göstərib. Belə şəraitdə alternativ təchizatçıların bazara çıxışı daha aktual olur. Azərbaycanın coğrafi mövqeyi regional bazarlara nisbətən qısa logistika marşrutları təqdim etdiyindən, mövsümi ixrac imkanları genişlənə bilər.

Eyni zamanda, aqrar məhsulların rəqabət qabiliyyəti yalnız xammal ixracı ilə məhdudlaşmır. Emal sənayesinin inkişafı, qablaşdırma və saxlama infrastrukturunun gücləndirilməsi məhsulun bazar dəyərini artırır. Dünya təcrübəsi göstərir ki, kartofun dondurulmuş və ya yarımfabrikat formada ixracı əlavə gəlir potensialı yaradır. Bu baxımdan mövcud artım ilkin mərhələ kimi qiymətləndirilə bilər və daha geniş aqrar ixrac strategiyasının tərkib hissəsinə çevrilə bilər.

Nəticə etibarilə, yanvar ayının göstəriciləri aqrar ixracın həcminin kiçik olmasına baxmayaraq dinamik artım nümayiş etdirdiyini göstərir. Ümumi xarici ticarət dövriyyəsinin azaldığı şəraitdə kənd təsərrüfatı məhsullarının ixracında müşahidə olunan yüksəliş iqtisadi strukturun balanslaşdırılması istiqamətində müsbət tendensiya kimi qiymətləndirilə bilər. Qlobal bazar şərtləri və daxili istehsal potensialı uyğunlaşdıqca, bu seqmentin daha sabit və davamlı artım trayektoriyasına daxil olması iqtisadi baxımdan əsaslı görünür.

AzNews.az