Makaron ixracında sıçrayış - ŞƏRH

Ötən il Azərbaycan 9,6 milyon ABŞ dolları dəyərində 14 min 572 ton makaron məmulatları ixrac edib ki, bu da əvvəlki illə müqayisədə dəyər ifadəsində 88 faiz, fiziki həcmdə isə 73 faiz artım deməkdir. İxracın əsas hissəsi İsrailin payına düşüb, bu ölkəyə tədarük həm dəyər, həm də həcm baxımından üç dəfə artıb. Gürcüstan sabit artım nümayiş etdirib, ABŞ bazarına uzun fasilədən sonra ixrac bərpa olunub, Liviyaya satış genişlənib, Keniyaya isə son 14 ildə ilk dəfə məhsul göndərilib.

Makaron məmulatları üzrə bu dinamika qlobal ərzaq bazarındakı tendensiyalar fonunda xüsusi diqqət çəkir. Son illərdə dünya üzrə buğda əsaslı məhsullara tələbat artıb. BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının məlumatlarına əsasən, 2023–2024-cü illərdə qlobal makaron istehsalı və istehlakı pandemiyadan sonrakı dövrdə bərpa mərhələsini tamamlayaraq sabit artım trayektoriyasına keçib. Xüsusilə Yaxın Şərq və Afrika ölkələrində əhalinin artımı və şəhərləşmə prosesləri ucuz, saxlanması rahat və uzunömürlü qida məhsullarına tələbi yüksəldib. Bu kontekstdə Azərbaycan istehsalçılarının İsrail və Afrika bazarlarında mövqeyini gücləndirməsi regional rəqabət qabiliyyətinin artdığını göstərir.

İsrailə ixracın üç dəfə artması təsadüfi xarakter daşımır. İsrail ərzaq təhlükəsizliyi baxımından idxaldan asılı ölkələr sırasındadır və son illərdə alternativ tədarük marşrutlarına üstünlük verir. Azərbaycan coğrafi baxımdan yaxınlıq və logistika baxımından əlverişli mövqe təklif edir. Eyni zamanda, məhsulun qiymət və keyfiyyət nisbəti rəqabət üstünlüyü yarada bilir. Gürcüstan bazarında artım isə regional ticarət əlaqələrinin sabitliyini və nəqliyyat xərclərinin optimallaşdırılmasının ixraca müsbət təsirini əks etdirir.

ABŞ bazarına təxminən altı illik fasilədən sonra ixracın bərpası diqqətəlayiq məqamdır. ABŞ qida bazarı yüksək standartları ilə seçilir və burada mövcudluq sertifikatlaşma, keyfiyyət və logistika baxımından müəyyən səviyyənin təmin olunduğunu göstərir. Həcm hələ ki məhdud olsa da, bazara giriş faktının özü strateji əhəmiyyət daşıyır. Keniyaya ilk tədarük isə Afrika istiqamətində diversifikasiyanın başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər. Şərqi Afrika regionunda makaron və digər buğda məhsullarına tələbat son on ildə əhalinin artımı və urbanizasiya səbəbindən yüksəlib.

Digər tərəfdən, İraqa ixracın azalması regional bazarlarda rəqabətin gücləndiyini göstərir. Türkiyə və İran kimi iri istehsalçıların bu bazarda aktiv mövqeyi qiymət təzyiqini artırır. Bu isə ixrac coğrafiyasının şaxələndirilməsinin əhəmiyyətini bir daha ön plana çıxarır.

Makaron ixracında dəyər artımının həcm artımından daha yüksək olması məhsulun orta ixrac qiymətinin müəyyən qədər yüksəldiyini göstərir. Bu, həm xammal qiymətlərində dəyişikliklə, həm də daha yüksək əlavə dəyərli məhsul çeşidlərinin ixrac strukturunda payının artması ilə bağlı ola bilər. Qlobal buğda bazarında 2022-ci ildə müşahidə olunan kəskin qiymət sıçrayışlarından sonra 2024-cü ildə nisbi sabitləşmə baş versə də, emal olunmuş məhsulların qiymətləri xammaldan daha dayanıqlı qalır.

Makaron sənayesi qeyri-neft emal sektorunun inkişafı baxımından da əhəmiyyətlidir. Xammal kimi buğdanın dəyər zəncirində emal mərhələsindən keçərək ixrac olunması daha yüksək gəlir yaradır və sənaye istehsalının şaxələndirilməsinə töhfə verir. Qlobal təcrübə göstərir ki, İtaliya və Türkiyə kimi ölkələr makaron ixracını strateji ərzaq sənayesi istiqaməti kimi inkişaf etdirərək milyardlarla dollarlıq bazar payı əldə ediblər. Azərbaycan üçün həcmlər hələ ki müqayisəolunmaz dərəcədə kiçik olsa da, artım tempi potensialın mövcudluğunu göstərir.

Beləliklə, ötən ilin nəticələri makaron məmulatlarının ixracında keyfiyyət və bazar genişlənməsi istiqamətində yeni mərhələnin formalaşdığını göstərir. İxrac coğrafiyasının genişlənməsi, xüsusilə Yaxın Şərq və Afrika istiqamətlərində mövqelərin möhkəmlənməsi qeyri-neft sənayesinin dayanıqlığını artıran amillərdən biri kimi qiymətləndirilə bilər. Qlobal ərzaq bazarlarında sabit tələbat fonunda emal olunmuş kənd təsərrüfatı məhsullarının ixracı iqtisadi şaxələndirmə baxımından strateji istiqamət olaraq qalır.

AzNews.az