Azərbaycan-ABŞ ticarətində balans niyə dəyişir? - ŞƏRH

Azərbaycan ilə ABŞ arasında ticarət dövriyyəsi 2026-cı ilin ilk iki ayında 78,2 milyon dollar təşkil edərək illik müqayisədə 24,6 faiz azalıb. Bunun fonunda diqqət çəkən əsas məqam ixracın 55,7 faiz artaraq 16 milyon dollara yaxınlaşması, idxalın isə 33,4 faiz azalaraq 62,2 milyon dollar səviyyəsinə enməsidir. Ümumi strukturda ABŞ ilə ticarətin payı məhdud olaraq qalır və ümumi dövriyyənin cəmi 2,8 faizini təşkil edir.

Mövcud dinamika göstərir ki, ikitərəfli ticarətdə azalma əsasən idxalın kəskin daralması ilə bağlıdır. ABŞ-dən idxalın azalması qlobal iqtisadi tendensiyalar fonunda izah oluna bilər. Son illərdə dünya üzrə istehlak və investisiya xərclərinin optimallaşdırılması, logistik xərclərin dəyişkənliyi və alternativ tədarük kanallarının genişlənməsi idxal strukturuna birbaşa təsir edir. Xüsusilə sənaye avadanlıqları, texnologiya məhsulları və yüksək dəyərli mallar üzrə alışların mərhələli şəkildə optimallaşdırılması bir çox ölkələrdə müşahidə olunan ümumi tendensiyadır və Azərbaycan da bu prosesdən kənarda qalmır.

Digər tərəfdən, ixracın artması daha çox bazar diversifikasiyası və qeyri-neft sektorunun genişlənməsi ilə əlaqələndirilə bilər. ABŞ bazarı Azərbaycan üçün ənənəvi olaraq əsas ixrac istiqamətlərindən biri olmasa da, son illərdə müəyyən məhsul qrupları üzrə bu bazara çıxışın genişləndirilməsi müşahidə olunur. Xüsusilə kimya sənayesi məhsulları, bəzi kənd təsərrüfatı məhsulları və emal edilmiş mallar üzrə artım tendensiyası ixracın strukturunda tədricən dəyişikliklərin baş verdiyini göstərir. Bu isə daha çox əlavə dəyər yaradan məhsulların payının artırılması istiqamətində aparılan siyasətin nəticəsi kimi qiymətləndirilə bilər.

Qlobal kontekstdə ABŞ dünyanın ən böyük idxal bazarlarından biri olaraq qalır və beynəlxalq ticarət axınlarının formalaşmasında əsas rol oynayır. Lakin bu bazara çıxış yüksək rəqabət, texniki standartlar və logistika məsafəsi baxımından müəyyən çətinliklər yaradır. Bu səbəbdən Azərbaycan kimi ixrac yönümlü iqtisadiyyatlar üçün ABŞ bazarında mövqelənmə daha çox spesifik və niş məhsullar üzərindən mümkün olur. İxracın həcminin artması fonunda payın hələ də aşağı səviyyədə qalması bu bazarın geniş potensialına baxmayaraq, struktur və rəqabət amillərinin həlledici olduğunu göstərir.

Ticarət dövriyyəsinin ümumi azalması isə yalnız ikitərəfli münasibətlərlə bağlı deyil, həm də qlobal ticarət sistemində müşahidə olunan transformasiyaların nəticəsidir. Enerji qiymətlərindəki dəyişkənlik, regional ticarət bloklarının güclənməsi və istehsal zəncirlərinin yenidən qurulması ölkələr arasında ticarət istiqamətlərini yenidən formalaşdırır. Bu şəraitdə Azərbaycanın ticarət strategiyasında çeviklik və bazarların şaxələndirilməsi əsas prioritet kimi ön plana çıxır.

Mövcud göstəricilər onu deməyə əsas verir ki, qısamüddətli azalma fonunda struktur dəyişiklikləri daha aydın görünür. İdxalın azalması daxili istehsal imkanlarının genişləndirilməsi və alternativ bazarların aktivləşdirilməsi ilə paralel gedir, ixracın artımı isə qeyri-neft sektorunun tədricən möhkəmləndiyini göstərir. Bu dinamika uzunmüddətli perspektivdə ticarət balansının daha dayanıqlı modelə keçidi ilə xarakterizə oluna bilər.

AzNews.az