Su idarəçiliyində dönüş: Azərbaycan aqrar sektorda yeni mərhələyə keçir - ŞƏRH

Azərbaycanda suvarılan torpaqların cəmi 10–14 %-nin müasir suvarma sistemləri ilə təmin olunması və bu göstəricinin 2030-cu ilə qədər 300 min hektara çatdırılması hədəfi aqrar siyasətdə struktur modernləşmənin prioritet istiqamətə çevrildiyini göstərir. Mövcud vəziyyətdə təxminən 130 min hektar ərazini əhatə edən müasir suvarma sistemlərinin genişləndirilməsi yalnız texnoloji yenilənmə deyil, həm də su resurslarının idarə olunmasında effektivliyin artırılması baxımından strateji addım kimi çıxış edir.

Qlobal kontekstdə su resurslarının məhdudlaşması və iqlim dəyişikliklərinin təsiri fonunda kənd təsərrüfatında suyun səmərəli istifadəsi əsas çağırışlardan biri hesab olunur. BMT və FAO kimi beynəlxalq qurumların qiymətləndirmələrinə görə, dünya üzrə şirin su ehtiyatlarının təxminən 70 %-i məhz kənd təsərrüfatında istifadə olunur ki, bu da Azərbaycanın mövcud strukturuna uyğundur. Lakin inkişaf etmiş aqrar sistemlərdə bu istifadə yüksək texnologiyalar – damcı və yağmurlama suvarma sistemləri, rəqəmsal monitorinq və avtomatlaşdırılmış idarəetmə vasitəsilə optimallaşdırılır. Azərbaycanda bu göstəricinin hələlik məhdud olması məhsuldarlıq və resurs səmərəliliyi baxımından əlavə potensialın mövcudluğunu göstərir.

Nazirin qeyd etdiyi kimi, aqrar sektorda istifadə olunan suyun ölçülməməsi iqtisadi baxımdan əhəmiyyətli itkilərə səbəb ola bilən struktur boşluq kimi qiymətləndirilə bilər. Resursların ölçülmədiyi mühitdə onların effektiv idarə olunması çətinləşir və bu, həm su israfına, həm də məhsuldarlığın aşağı düşməsinə gətirib çıxara bilər. Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, suyun dəqiq uçotu tətbiq edilən təsərrüfatlarda suya qənaət səviyyəsi 20–30 %-ə qədər yüksələ bilir. Bu isə eyni resurs bazası ilə daha yüksək istehsal həcmlərinə nail olmaq imkanı yaradır.

Müasir suvarma sistemlərinin genişləndirilməsi birbaşa olaraq kənd təsərrüfatında məhsuldarlığın artımına təsir edir. Məsələn, damcı suvarma texnologiyalarının tətbiqi bəzi bitkilər üzrə məhsuldarlığı 30–50 % artırmaqla yanaşı, su sərfiyyatını əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Bu isə həm fermerlərin gəlirlərinin yüksəlməsinə, həm də ərzaq təhlükəsizliyinin möhkəmlənməsinə xidmət edir. Xüsusilə iqlim risklərinin artdığı şəraitdə belə texnologiyalar kənd təsərrüfatının davamlılığını təmin edən əsas alətlərdən biri hesab olunur.

Eyni zamanda, 2030-cu ilə qədər hədəflənən genişlənmə aqrar sahəyə investisiyaların artmasını və institusional dəstəklərin gücləndirilməsini tələb edir. Bu istiqamətdə dövlət proqramlarının qəbul edilməsi, subsidiya mexanizmlərinin optimallaşdırılması və özəl sektorun prosesə cəlb olunması mühüm rol oynayacaq. Təcrübə göstərir ki, suvarma infrastrukturuna yönələn investisiyalar uzunmüddətli dövrdə kənd yerlərində məşğulluğun artmasına və regional inkişafın sürətlənməsinə də müsbət təsir edir.

Digər tərəfdən, su resurslarının idarə olunması məsələsi yalnız aqrar sektor çərçivəsində deyil, ümumi iqtisadi təhlükəsizlik kontekstində də qiymətləndirilməlidir. Su çatışmazlığı risklərinin artdığı regionlarda bu resursun səmərəli idarə olunması strateji prioritetə çevrilir. Azərbaycanın mövcud yanaşması – həm texnoloji modernləşmə, həm də ölçmə və monitorinq mexanizmlərinin tətbiqi – bu risklərin qabaqlayıcı şəkildə idarə olunmasına yönəlmiş kompleks strategiyanın formalaşdığını göstərir.

Nəticə etibarilə, müasir suvarma sistemlərinin genişləndirilməsi və suyun uçotunun tətbiqi aqrar sektorun məhsuldarlığını artırmaqla yanaşı, resursların daha rasional istifadəsini təmin edən əsas struktur islahatları kimi çıxış edir. Bu yanaşma uzunmüddətli perspektivdə həm ərzaq təhlükəsizliyinin gücləndirilməsinə, həm də kənd təsərrüfatının dayanıqlı inkişafına mühüm töhfə verə bilər.

Nuray, AzNews.az