“Azeri Light” kəskin ucuzlaşdı: enerji bazarında yeni dalğalanma siqnalı - ŞƏRH

Dünya bazarında “Azeri Light” markalı Azərbaycan neftinin qiymətinin bir gündə 8 %-dən çox azalması qlobal enerji bazarlarında volatilliyin yenidən gücləndiyini göstərir. Qiymətin 108,99 dollar səviyyəsinə enməsi hələ də tarixi və fiskal baxımdan yüksək göstərici sayılsa da, belə kəskin günlük dəyişikliklər enerji ixracatçısı ölkələr üçün bazar risklərinin davam etdiyini ortaya qoyur. Paralel olaraq “Brent” markalı neftin də 104 dollar səviyyəsinə geriləməsi ümumi bazar tendensiyasının regional deyil, qlobal xarakter daşıdığını təsdiqləyir.

“Azeri Light” markasının “Brent”dən daha yüksək qiymətlə satılması ənənəvi olaraq Azərbaycan neftinin keyfiyyət üstünlükləri ilə əlaqələndirilir. Aşağı kükürd tərkibi və yüngül neft xüsusiyyətləri bu markanın beynəlxalq bazarda daha yüksək premiumla satılmasına imkan yaradır. Bununla belə, qlobal bazarda qiymətlərin azalması premium fərqini tam neytrallaşdırmır və ümumi gəlirlərə təsir göstərir.

Hazırkı qiymət səviyyəsi Azərbaycan üçün fiskal baxımdan hələ də komfort zonası hesab olunur. Çünki dövlət büdcəsində neftin baza qiyməti 65 dollar götürülüb və mövcud göstərici bu səviyyəni əhəmiyyətli dərəcədə üstələyir. Bu isə büdcə gəlirlərinin planlaşdırılan həcmdən yüksək formalaşması, Dövlət Neft Fonduna daxilolmaların artması və strateji valyuta ehtiyatlarının genişlənməsi üçün əlavə imkan yaradır. Başqa sözlə, qiymətlərdəki son azalma büdcə üçün kritik risk yaratmasa da, enerji bazarındakı qeyri-sabitliyin davam etdiyini göstərir.

Qlobal enerji bazarlarında bu cür dəyişikliklərə bir neçə əsas faktor təsir edir. Son dövrlərdə dünya iqtisadiyyatında artım tempinin zəifləməsi ilə bağlı gözləntilər enerji tələbinə dair proqnozları aşağı salır. Digər tərəfdən, böyük istehsalçı ölkələrin hasilat siyasəti, geosiyasi risklər və maliyyə bazarlarındakı spekulyativ əməliyyatlar qiymət dəyişkənliyini artıran əsas amillər sırasındadır. Xüsusilə neft bazarında investor davranışları artıq yalnız fiziki tələb-təklif balansı ilə deyil, qlobal maliyyə axınları ilə də sıx bağlıdır.

Tarixi dinamika da göstərir ki, enerji bazarında yüksək qiymətlər davamlı xarakter daşımır. “Azeri Light”ın 2008-ci ildə 149 dollardan yuxarı qalxması və 2020-ci ildə pandemiya dövründə 15 dollara qədər enməsi bazarın nə qədər həssas və dövri olduğunu nümayiş etdirir. Bu baxımdan hazırkı qiymət səviyyələri əlverişli sayılsa da, uzunmüddətli iqtisadi strategiyanın yalnız yüksək enerji gəlirləri üzərində qurulmaması vacib olaraq qalır.

Məhz buna görə son illərdə qeyri-neft sektorunun genişləndirilməsi və iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi siyasəti daha da aktuallaşıb. Enerji gəlirləri qısamüddətli fiskal dayanıqlıq yaratsa da, qlobal enerji keçidi və alternativ mənbələrə yönələn investisiyalar orta və uzunmüddətli perspektivdə neft bazarının strukturunu dəyişdirə bilər. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin proqnozlarına görə, yaxın onilliklərdə bərpa olunan enerji mənbələrinin payının sürətlə artması neft bazarındakı rəqabəti daha da gücləndirəcək.

Ümumilikdə, “Azeri Light”ın qiymətindəki son azalma Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün təcili təhlükə yaratmasa da, enerji bazarlarının yüksək volatillik dövrünə daxil olduğunu bir daha göstərir. Mövcud qiymət üstünlüyü ölkəyə əlavə maliyyə imkanları versə də, uzunmüddətli iqtisadi sabitlik üçün əsas prioritet diversifikasiya və dayanıqlı inkişaf strategiyalarının davam etdirilməsi olaraq qalır.

Nuray, AzNews.az