Neft yenidən bahalaşır: bazarlar 100 dollarlıq mərhələyə qayıdır - ŞƏRH

Qlobal enerji bazarlarında “Brent” və “WTI” markalı neftin qiymətlərində yenidən artımın müşahidə olunması bazarda tələb-təklif balansı ilə bağlı gözləntilərin dəyişdiyini göstərir. Brent Crude markalı neftin 101 dolları, West Texas Intermediate markasının isə 95 dolları keçməsi enerji bazarında yüksək qiymət mərhələsinin hələ də davam etdiyini və geosiyasi faktorların qiymət formalaşmasında əsas rol oynadığını təsdiqləyir.

Son dövrlərdə neft qiymətlərinə təsir edən əsas amillərdən biri qlobal təchizat zəncirində qeyri-müəyyənliyin artmasıdır. Yaxın Şərqdə davam edən geosiyasi gərginlik, böyük istehsalçı ölkələrin hasilat siyasəti və nəqliyyat marşrutları üzrə risklər bazarda təklif tərəfini həssas vəziyyətdə saxlayır. Xüsusilə OPEC+ ölkələrinin hasilat məhdudiyyətlərini qoruması qiymətlərin yüksək səviyyədə qalmasına dəstək verən əsas faktor kimi çıxış edir.

Digər mühüm amil isə qlobal iqtisadiyyatın gözləniləndən daha dayanıqlı performans nümayiş etdirməsidir. ABŞ və Asiyanın aparıcı iqtisadiyyatlarında sənaye aktivliyinin tam zəifləməməsi enerji tələbinin kəskin düşməsinin qarşısını alır. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin son qiymətləndirmələrinə görə, dünya üzrə gündəlik neft tələbi tarixi maksimumlara yaxın səviyyədə qalır ki, bu da qiymətlərin aşağı düşməsini məhdudlaşdırır.

“Brent” və “WTI” arasındakı qiymət fərqi də bazarın regional strukturunu əks etdirir. “Brent” əsasən Avropa və beynəlxalq bazarlar üçün referans hesab olunduğu halda, “WTI” ABŞ daxili bazarının göstəricisi kimi çıxış edir. Geosiyasi risklər və daşınma xərcləri beynəlxalq benchmark olan “Brent”in daha yüksək qiymətlə ticarət olunmasına səbəb olur.

Neft qiymətlərinin 100 dollar ətrafında qalması enerji ixracatçısı ölkələr üçün əlavə fiskal imkanlar yaradır. Bu vəziyyət xüsusilə enerji gəlirlərindən asılı iqtisadiyyatlarda büdcə daxilolmalarını və valyuta ehtiyatlarını artırır. Azərbaycanın dövlət büdcəsində neftin baza qiymətinin daha aşağı səviyyədə götürülməsi fonunda mövcud bazar qiymətləri əlavə maliyyə dayanıqlığı formalaşdıran amil kimi çıxış edir.

Bununla yanaşı, yüksək neft qiymətlərinin qlobal iqtisadiyyat üçün müəyyən risklər yaratdığı da nəzərə alınır. Enerji xərclərinin artması istehsal və logistika xərclərini yüksəldərək inflyasiya təzyiqlərini gücləndirə bilər. Bu isə bir çox ölkələrin mərkəzi banklarını faiz siyasətində daha ehtiyatlı davranmağa məcbur edir. Tarixi olaraq uzun müddət yüksək qalan enerji qiymətləri qlobal iqtisadi artım tempini zəiflədən amillərdən biri kimi çıxış edib.

Digər tərəfdən, yüksək qiymətlər alternativ enerji mənbələrinə keçidi də sürətləndirir. Son illərdə bərpa olunan enerji layihələrinə investisiyaların rekord həddə çatması məhz fosil yanacaqların qiymət dəyişkənliyi ilə bağlı risklərdən qaynaqlanır. Bu tendensiya orta və uzunmüddətli perspektivdə neft bazarının strukturuna təsir göstərə biləcək əsas faktorlar sırasındadır.

Ümumilikdə, neft qiymətlərindəki son artım bazarda həm geosiyasi risklərin, həm də təklif məhdudiyyətlərinin hələ də dominant olduğunu göstərir. Qiymətlərin yüksək səviyyədə qalması enerji ixracatçıları üçün əlavə gəlir imkanları yaratsa da, qlobal iqtisadiyyat üçün inflyasiya və xərclər baxımından yeni təzyiqlər formalaşdırmağa davam edir.

Nuray, AzNews.az