Sağlam ev anlayışı dəyişir: mənzil artıq iqlim faktorudur - ŞƏRH

"Mənzil şəraiti sağlamlıq və iqlim riskləri ilə birbaşa bağlıdır".

Bu fikir Bakıda keçirilən Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü sessiyası (WUF13) çərçivəsində təşkil olunmuş "Azərbaycan: Sağlam Evlərin Nəbzi" adlı tədbirdə səsləndirilib.

Aznews.az əməkdaşı bu fikri şərh etməyə çalışıb.

Mənzil şəraitinin sağlamlıq və iqlim riskləri ilə birbaşa əlaqəli olması son illərdə beynəlxalq təşkilatların və urbanizasiya üzrə ekspertlərin əsas diqqət mərkəzinə çevrilib. Müasir yanaşmaya görə, yaşayış məkanı artıq yalnız sosial təminat elementi deyil, ictimai sağlamlıq, enerji təhlükəsizliyi və iqlim dayanıqlığının əsas komponentlərindən biri hesab olunur.

BMT və beynəlxalq səhiyyə qurumlarının araşdırmalarına əsasən, qeyri-qənaətbəxş mənzil şəraiti tənəffüs xəstəlikləri, psixoloji stress, yoluxucu xəstəliklərin yayılması və istilik dalğalarının təsiri kimi riskləri artırır. Xüsusilə zəif izolyasiya olunan və ventilyasiya sistemi yetərsiz olan yaşayış binaları yay aylarında həddindən artıq istilik, qış aylarında isə yüksək rütubət və soyuq problemi yaradır.

İqlim dəyişiklikləri bu riski daha da gücləndirir. Son illərdə temperatur rekordlarının yenilənməsi, ekstremal hava hadisələrinin artması və şəhərlərdə “istilik adası effekti”nin güclənməsi yaşayış infrastrukturunun dayanıqlılığını strateji məsələyə çevirib. Hündür və sıx tikililər, yaşıl zonaların azalması və köhnə tikinti standartları iri şəhərlərdə mikroiqlim balansına birbaşa təsir göstərir.

Ekspertlər hesab edir ki, enerji səmərəsiz binalar həm ailə büdcəsinə, həm də ətraf mühitə əlavə yük yaradır. Dünyada ümumi karbon emissiyalarının əhəmiyyətli hissəsi məhz tikinti və yaşayış sektorunun payına düşür. Buna görə də bir çox ölkədə “yaşıl bina” standartları və enerji effektivliyi tələbləri sürətlə genişlənir.

Müasir şəhərsalma siyasətində artıq “sağlam ev” anlayışı formalaşır. Bu konsepsiya yalnız təhlükəsiz tikinti deyil, həm də təmiz hava, təbii işıqlandırma, enerji səmərəliliyi, yaşıllıq zonalarına çıxış və iqlim davamlılığı kimi faktorları əhatə edir. Beynəlxalq təcrübədə göstərilir ki, belə yaşayış mühiti insanların fiziki və psixoloji sağlamlığına müsbət təsir göstərir.

Sosial aspekt də mühüm rol oynayır. Aşağı gəlirli ailələr adətən daha riskli və köhnə yaşayış fondlarında məskunlaşdığı üçün iqlim təsirlərinə qarşı daha həssas olur. Bu səbəbdən bir sıra ölkələrdə sosial mənzil proqramları artıq enerji effektivliyi və ekoloji standartlarla birlikdə həyata keçirilir.

Azərbaycan üçün də urbanizasiya və iqlim adaptasiyası məsələləri aktuallaşır. Son illərdə şəhər infrastrukturunun yenilənməsi, yeni yaşayış massivlərinin inşası və “ağıllı şəhər” layihələrinin həyata keçirilməsi daha dayanıqlı urbanizasiya modelinə keçid məqsədi daşıyır. Paralel olaraq enerji səmərəliliyi və yaşıl texnologiyalar tikinti sektorunda əsas istiqamətlərdən birinə çevrilir.

Qlobal tendensiyalar göstərir ki, gələcəkdə şəhərlərin rəqabət qabiliyyəti yalnız iqtisadi göstəricilərlə deyil, yaşayış keyfiyyəti və iqlim dayanıqlılığı ilə də ölçüləcək. İnsan sağlamlığını qoruyan və enerji baxımından effektiv olan yaşayış infrastrukturu uzunmüddətli sosial və iqtisadi sabitlik üçün əsas faktor sayılır.

Ümumilikdə, mənzil şəraitinin sağlamlıq və iqlim riskləri ilə əlaqəsi müasir urbanizasiya siyasətinin əsas istiqamətlərindən birinə çevrilib. Dayanıqlı və sağlam yaşayış mühitinin formalaşdırılması yaxın illərdə şəhər inkişaf strategiyalarının mərkəzində dayanacaq.

Nuray, AzNews.az