İranın əmək bazarı işdənçıxarma və inflyasiya səbəbindən çökür

İran vətəndaşları "Iran International" telekanalına göndərdikləri mesajlarda kütləvi ixtisarlar, ödənilməyən maaşlar, ərzaq və tibbi xərclərin kəskin artmasından şikayət edirlər. Əmək bazarı məlumatları və yerli media hesabatları atəşkəsdən sonra ölkədə məşğulluq şokunun daha da dərinləşdiyini göstərir.

"İki sosiska 1 milyon rial": İnflyasiya xalqı boğur

Ölkədə inflyasiya dözülməz həddə çatıb. Bir vətəndaşın verdiyi məlumat vəziyyətin ağırlığını tam çılpaqlığı ilə ortaya qoyur: "Bu qiymətlərlə necə yaşayacağımızı bilmirik. Dünən iki sosiska aldım, 1 milyon rial (təxminən 60 sent) ödədim". Rialın dəyərdən düşməsi və minimum əməkhaqqının 90 dollardan aşağı enməsi zəhmətkeş təbəqəni səfalətə sürükləyir. Digər bir şikayətdə isə şüşə zavodunun işçilərinin mart ayından bəri maaş ala bilmədiyi və əlavə sığortalarının kəsildiyi bildirilir.

Atəşkəsdən sonra zavodlar bir-bir bağlanır

Vətəndaşlar iqtisadiyyatın pisləşməsini atəşkəsdən sonra fabriklərin bağlanması, xammal çatışmazlığı və kirayə haqlarının artması ilə əlaqələndirirlər. "Atəşkəsdən bəri əksər zavodlar, xüsusən də sənaye zonalarındakılar qapanıb. Xammal yoxdur, hamı işsiz qalıb. Gündəlik mallar bahalaşıb, mənzil kirayələri və tibbi xərclər isə astronomik həddə çatıb" – deyə müraciətlərdə qeyd olunur.

İş axtaranların sayı kütləvi şəkildə artır

Tehran mediası da artıq müharibənin xalqın güzəranına vurduğu ağır zərbə haqqında sükutu pozub. "Shargh" qəzetinin məlumatına görə, aprel ayının sonunda məişət xidmətləri platforması olan "Achareh"də qeydiyyatdan keçənlərin sayı kəskin artıb. Xüsusilə təmizlik və iaşə sahəsində iş axtaranların sayı ötən illə müqayisədə 239% artıb. Digər sahələrdə də vəziyyət eynidir:

• Elektrik işləri üzrə müraciətlər: 220% artım

• Santexnika xidmətləri: 176% artım

• Soyutma sistemləri: 150% artım

• Bina təmiri: 140% artım

Platformanın icraçı direktoru Bahman Emam bildirib ki, ümumi iş müraciətləri 30% artıb və müraciət edənlərin böyük hissəsi ilk dəfə iş axtaranlardır. Bir çox işçi artıq Tehranda yaşaya bilmədiyi üçün profillərini digər şəhərlərdə aktivləşdirməyi xahiş edir.

Ekspertlərdən təhlükəli xəbərdarlıq

İqtisadi jurnalist Aşkan Nezamabadi bildirir ki, İranın əmək bazarı təhlükəli mərhələyə qədəm qoyub. Təkcə bir iş platformasına bir gündə 318 min yeni müraciətin daxil olması yeni rekorddur. O qeyd edir ki, yeni iş imkanları 80% azalıb, internetin kəsilməsi isə iqtisadi itkiləri daha da artırıb. Hökumətin hər işçi üçün təklif etdiyi 220 milyon riallıq (təxminən 120 dollar) kredit proqramının isə işdən çıxarılmaların qarşısını alacağı və ya davamlı iş yerləri yaradacağı ehtimal olunmur.

Yaşayış minimumu və siyasi fəsadlar

İranın Əmək Xəbərləri Agentliyinin (ILNA) məlumatına görə, bir ailənin minimum yaşayış xərci 450 milyon rialdan 713 milyon riala (təxminən 385 dollar) yüksəlib. Lakin hazırkı minimum əməkhaqqı bu məbləğin 60%-ni belə qarşılamır. İşçilər hətta çörək və yumurta almaqda çətinlik çəkdiklərini, ət və düyünün rasiondan tamamilə çıxarıldığını deyirlər.

Siyasi aktivist Milad Rasai-Maneş bildirir ki, hazırda ölkə iqtisadiyyatı faktiki olaraq məhv edilib: "Müharibə və yürüdülən siyasət kütləvi işsizliyə və dərin yoxsulluğa səbəb olub". O, həmçinin xəbərdarlıq edib ki, bu iqtisadi təzyiqlər fəhlələrin tətilləri və kollektiv hərəkətləri vasitəsilə siyasi dəyişiklikləri sürətləndirə bilər.