İran-BƏƏ münasibətlərinin sürətlə pisləşməsi mühüm ticarət xəttini təhdid edir

İran ilə BƏƏ arasında münasibətlər son iki ayda kəskin şəkildə pisləşib. Bu proses ABŞ-ın rəhbərlik etdiyi müharibə zamanı İranın BƏƏ hədəflərinə endirdiyi hava zərbələri ilə başlayıb və hazırda Tehranın ən vacib ticarət və maliyyə kanallarından birini təhdid edən böhrana çevrilib.

Münaqişə dövründə İran mülki binaları, neft obyektlərini və həssas infrastrukturu, o cümlədən Oracle ilə əlaqəli məlumat mərkəzini hədəfə alıb. Buna cavab olaraq BƏƏ Tehrandakı səfirini geri çağıraraq diplomatik gərginliyin sürətlə artdığını göstərib.

Diplomatik böhran bu həftə daha da dərinləşib. BƏƏ dövlət təhlükəsizlik orqanları Şarcada “İran hakimiyyət sistemi ilə əlaqəli terror qrupu” kimi təqdim etdikləri şəxsləri saxladıqlarını açıqlayıb. Şübhəlilər hücumlar planlaşdırmaqda, milli təhlükəsizliyi pozmaqda və qanunsuz maliyyə əməliyyatlarını təşkil etməkdə ittiham olunur.

Eyni zamanda Tehran rəsmi şəkildə BƏƏ də daxil olmaqla bir sıra regional ölkələrdən ABŞ və İsrailin İrana qarşı zərbələri zamanı öz hava məkanlarını və bazalarını istifadə etməyə icazə verdiklərinə görə kompensasiya tələb edib.

Bütün bu hadisələr İran üçün ən mühüm iqtisadi “damarlardan” biri hesab olunan əlaqələrin pozulması riskini artıraraq böhranı daha da dərinləşdirib.

Dərin köklü iqtisadi tərəfdaşlıq

Əbu Musa və Böyük və Kiçik Tunb adaları ilə bağlı fikir ayrılıqları da daxil olmaqla, uzun müddətdir davam edən mübahisələrə baxmayaraq, İran və BƏƏ son bir neçə onillikdə geniş və davamlı iqtisadi əlaqələr qurublar.

Coğrafi yaxınlıq, inkişaf etmiş liman infrastrukturu və liberal ticarət qaydaları İran-İraq müharibəsinin sonundan bəri BƏƏ-ni İran ticarət mərkəzinə çevirib. Minlərlə İran şirkəti orada fəaliyyət göstərib və İranın idxalının böyük bir hissəsi Dubayda yerləşən təkrar ixrac kanalları vasitəsilə həyata keçirilib. Zamanla BƏƏ yalnız ticarət tərəfdaşı deyil, həm də ağır sanksiyalar tətbiq edən İran üçün qlobal bazarlara çıxış üçün vacib bir qapıya çevrilib.

Son iyirmi ilin böyük bir hissəsində BƏƏ İranın ticarət tərəfdaşları arasında ya birinci, ya da ikinci yerdə qərarlaşıb və tez-tez Çinlə sıx rəqabət aparır. Bu gün də o, İrana ən böyük mal tədarükçülərindən biri olaraq qalır və idxalının əhəmiyyətli bir hissəsini təşkil edir.

İrana daxil olan malların təxminən üçdə biri - mobil telefonlardan və elektronikadan tutmuş avtomobil hissələri, kosmetika və geyimə qədər - BƏƏ-dən keçib və bu da ildə milyardlarla dollar dəyərində ticarət dövriyyəsini təmsil edir. Bu axının pozulması artıq hiss olunur. Mobil telefonlar kimi bəzi sektorlarda idxalın dayandırılmasından sonra qiymətlərin 40-50 faiz artdığı bildirilir.

Yaxınlıq, infrastruktur və maliyyə bağlantısının eyni kombinasiyasını təklif edən məhdud alternativlərlə, hər hansı uzunmüddətli fasilə İranın iqtisadi təcridini dərinləşdirə və ticarət şəbəkələrinin baha başa gələn yenidən qurulmasını sürətləndirə bilər.

Mövsüm,

AzNews.az