Musiqi ilə işləyək, yoxsa səssiz? - ARAŞDIRMA

Müasir iş və təhsil mühitində insanların məhsuldarlığına təsir edən amillər arasında iş zamanı dinlənilən səs mühiti xüsusi yer tutur. Bəzi insanlar musiqi ilə işləməyin diqqəti artırdığını və motivasiyanı yüksəltdiyini düşünür, digərləri isə səssiz mühitdə işləməyin daha səmərəli olduğunu qeyd edir. Psixologiya və neyroelm sahəsində aparılan araşdırmalar göstərir ki, musiqi ilə işləmək və səssiz işləmək arasında müəyyən fərqlər mövcuddur və bu fərqlər insanın diqqət, yaddaş və yaradıcılıq kimi kognitiv funksiyalarına müxtəlif şəkildə təsir edir.

Musiqi ilə işləməyin əsas üstünlüklərindən biri emosional vəziyyətə müsbət təsir göstərməsidir. Tədqiqatlar göstərir ki, sevilən musiqinin dinlənilməsi beyində dopamin adlı neyrotransmitterin ifrazını artırır. Dopamin isə motivasiya, zövq və enerji hissi ilə əlaqəli kimyəvi maddədir. Bu səbəbdən bir çox insan monoton və təkrarlanan işlər zamanı musiqi dinlədikdə özünü daha enerjili və motivasiyalı hiss edir. Xüsusilə ritmik və instrumental musiqi fonunda işləmək bəzi hallarda iş tempini sabitləşdirə və yorğunluq hissini azalda bilər.

Digər tərəfdən, musiqi ilə işləməyin hər bir tapşırıq növü üçün eyni dərəcədə faydalı olmadığı qeyd olunur. Dil və mətn üzərində işləməyi tələb edən fəaliyyətlər zamanı sözlü musiqi bəzən diqqətin bölünməsinə səbəb ola bilər. Beyin eyni vaxtda həm musiqidəki sözləri, həm də mətn üzərindəki məlumatı emal etməyə çalışdığı üçün diqqət resursları bölünür. Bu isə oxu, yazı və analitik düşünmə tələb edən işlərdə məhsuldarlığın azalmasına gətirib çıxara bilər. Buna görə də bəzi tədqiqatçılar belə hallarda instrumental və ya sözsüz musiqinin daha uyğun olduğunu qeyd edirlər.

Səssiz mühitdə işləmək isə xüsusilə yüksək konsentrasiya tələb edən fəaliyyətlər üçün daha effektiv hesab edilir. Məsələn, riyazi hesablamalar, analitik təhlil və mürəkkəb problemlərin həlli zamanı beyin diqqətini maksimum səviyyədə bir nöqtəyə yönəltməlidir. Bu hallarda əlavə səs stimulları diqqətin dağılmasına səbəb ola bilər. Neyroelm sahəsində aparılan araşdırmalar göstərir ki, səssiz mühitdə işləyən insanlar diqqət tələb edən tapşırıqları daha dəqiq və daha az səhvlə yerinə yetirə bilirlər.

Bununla yanaşı, bəzi psixoloqlar qeyd edirlər ki, səssizlik də hər zaman ideal mühit hesab olunmur. Tam səssiz mühit bəzi insanlarda psixoloji gərginlik yarada və diqqətin daxili düşüncələrə yönəlməsinə səbəb ola bilər. Bu səbəbdən bəzi iş mühitlərində yüngül fon səsi və ya sakit instrumental musiqi diqqətin stabil saxlanmasına kömək edir. Xüsusilə açıq ofis mühitlərində musiqi və ya fon səsi xarici səs-küyü maskalamaq üçün istifadə oluna bilər.

Yaradıcılıq baxımından da musiqi ilə səssiz mühit arasında fərqli təsirlər müşahidə olunur. Bəzi araşdırmalar göstərir ki, musiqi beynin emosional və assosiativ düşünmə sahələrini aktivləşdirir. Bu isə ideya yaratma və yaradıcılıq tələb edən fəaliyyətlər zamanı faydalı ola bilər. Məsələn, dizayn, yazıçılıq və incəsənət sahələrində çalışan insanlar tez-tez musiqi ilə işləməyi üstün tuturlar. Bunun əksinə olaraq, analitik və texniki işlərdə çalışan şəxslər daha çox səssiz mühitə üstünlük verirlər.

İnsanların musiqi ilə işləməyə və ya səssiz mühitə üstünlük verməsi fərdi xüsusiyyətlərdən də asılıdır. Şəxsiyyət tipi, diqqət səviyyəsi, iş vərdişləri və hətta günün hansı saatında işləmək kimi faktorlar bu seçimi təsir edə bilər. Bəzi insanlar üçün musiqi diqqəti artıran fon rolunu oynayır, digərləri üçün isə diqqəti yayındıran amilə çevrilə bilər. Buna görə də məhsuldar iş mühiti seçərkən universal bir modeldən çox fərdi xüsusiyyətlər nəzərə alınmalıdır.

Ümumilikdə araşdırmalar göstərir ki, musiqi ilə işləmək və səssiz işləmək arasında üstünlük konkret tapşırığın xarakterindən və insanın fərdi xüsusiyyətlərindən asılıdır. Təkrarlanan və yaradıcılıq tələb edən işlər zamanı musiqi motivasiya və enerji verə bilər, yüksək konsentrasiya tələb edən analitik fəaliyyətlərdə isə səssiz mühit daha effektiv nəticə yaradır. Bu səbəbdən müasir iş və təhsil mühitində optimal məhsuldarlıq üçün fərqli iş şəraitlərinə uyğun elastik yanaşmanın tətbiqi daha məqsədəuyğun hesab olunur.

Aznews.az