Yaponiya dini robotlarla yeni mərhələyə keçir - ŞƏRH

Yaponiyada texnologiya və dini ənənələrin kəsişdiyi maraqlı bir layihə təqdim olunub. Kyoto Universitetinin tədqiqatçıları tərəfindən hazırlanmış Buddharoid adlı humanoid robot Buddist mətnləri əsasında təlim keçmiş süni intellekt sistemi ilə təchiz edilib və məbəd mühitində dini ayinləri yerinə yetirmək, suallara cavab vermək və ənənəvi jestləri nümayiş etdirmək qabiliyyətinə malikdir. Layihə həm robot texnologiyalarının yeni tətbiq sahələrini göstərir, həm də Yaponiyada dini institutların üzləşdiyi demoqrafik və institusional problemlərə texnoloji yanaşmanın nümunəsi kimi təqdim olunur.

Son illərdə robot texnologiyalarının tətbiq sahəsi sürətlə genişlənərək sənaye və xidmət sektorundan sosial və mədəni sahələrə qədər uzanır. Beynəlxalq Robototexnika Federasiyasının məlumatına görə, 2023-cü ildə dünyada fəaliyyət göstərən sənaye robotlarının sayı 3,9 milyonu keçib və xidmət robotları bazarının illik artım tempi 20 faizdən çoxdur. Bu dinamika süni intellekt və robot texnologiyalarının artıq yalnız istehsal proseslərini deyil, həm də insanlarla birbaşa sosial ünsiyyəti əhatə edən sahələri transformasiya etdiyini göstərir. Buddharoid layihəsi də məhz bu tendensiyanın dini və mədəni müstəvidə tətbiqinə nümunə kimi qiymətləndirilə bilər.

Yaponiyanın sosial demoqrafik strukturu bu cür texnologiyaların meydana çıxmasını izah edən əsas amillərdən biridir. Ölkə uzun illərdir sürətlə qocalan əhali problemi ilə üzləşir. Rəsmi statistikaya görə, Yaponiyada əhalinin təxminən 29 faizi 65 yaşdan yuxarıdır və bu göstərici dünyanın ən yüksək səviyyələrindən biridir. Kənd regionlarında əhali azalması və gənclərin şəhərlərə miqrasiyası dini institutlara da təsir edir. Bir çox məbədlər maliyyə çətinlikləri, ardıcılların azalması və yeni rahiblərin çatışmazlığı ilə qarşılaşır. Bu şəraitdə robot texnologiyaları dini xidmətlərin davamlılığını təmin etmək üçün alternativ mexanizm kimi nəzərdən keçirilir.

Əslində Yaponiyada dini robotların istifadəsi yeni fenomen sayılmır. 2019-cu ildə Kyotodakı Kodai-ji məbədində təqdim olunan Mindar adlı humanoid robot artıq bir neçə ildir ki, Buddist təlimlərini izah edir və ziyarətçilərlə ünsiyyət qurur. Bu layihələr göstərir ki, texnologiya yalnız funksional xidmət göstərmək üçün deyil, həm də dini biliklərin ötürülməsi və yeni nəsillərlə kommunikasiya vasitəsi kimi istifadə olunur. Xüsusilə süni intellekt əsaslı dil modellərinin inkişafı robotların mürəkkəb dialoq qurmaq və mətnlərə əsaslanan cavablar vermək imkanlarını genişləndirir.

Robot texnologiyalarının dini sahədə tətbiqi həm də mədəni irsin qorunması baxımından diqqət çəkir. Ənənəvi dini institutlar bir çox ölkələrdə gənc nəsillə əlaqə qurmaqda çətinlik çəkir. Texnoloji platformalar isə yeni kommunikasiya forması təqdim edir. Süni intellekt sistemləri dini mətnlərin rəqəmsal şəkildə təhlilini və geniş auditoriyaya çatdırılmasını asanlaşdırır. Bu baxımdan Buddharoid kimi layihələr ənənəvi dini biliklərin texnoloji mühitdə yenidən təqdim olunmasının nümunəsi hesab edilə bilər.

Bununla yanaşı, texnologiyanın dini sahəyə daxil olması müxtəlif etik və sosial müzakirələr də yaradır. Din sosiologiyası üzrə aparılan araşdırmalar göstərir ki, dini ritualların əsas elementlərindən biri insan faktorudur. Robotların bu sahədə rolunun artması müəyyən müzakirələr doğursa da, mövcud layihələr daha çox köməkçi və kommunikativ funksiyalara fokuslanır. Praktik baxımdan isə texnologiya məbədlərin fəaliyyətinin davamlılığını təmin edən əlavə alət kimi istifadə olunur.

Qlobal səviyyədə süni intellekt və humanoid robotların sosial xidmət sahələrinə inteqrasiyası artıq müxtəlif istiqamətlərdə müşahidə edilir. Məsələn, Yaponiya və Cənubi Koreyada yaşlı insanlara qulluq edən robot sistemləri geniş tətbiq olunur, Avropada isə sosial robotlar təhsil və psixoloji dəstək sahələrində test edilir. Bu kontekstdə dini sahə də robot texnologiyalarının yeni tətbiq platformalarından birinə çevrilir.

Buddharoid layihəsi göstərir ki, texnologiya yalnız iqtisadi və sənaye sistemlərini deyil, mədəni və mənəvi institutları da dəyişdirən amilə çevrilib. Süni intellekt əsaslı robotların dini mühitdə istifadə edilməsi bir tərəfdən ənənəvi institutların müasir çağırışlara uyğunlaşma mexanizmi kimi görünür, digər tərəfdən isə texnologiyanın insan həyatının ən həssas sahələrinə qədər nüfuz etdiyini göstərən simvolik inkişaf kimi qiymətləndirilə bilər.

AzNews.az