Pambıq yağı ixracı sürətlə artır - ŞƏRH

Ötən il Azərbaycandan xarici bazarlara 5 milyon ABŞ dolları dəyərində 7 min 91 ton pambıq yağı ixrac edilib. Rəsmi statistikaya görə, bu göstərici əvvəlki illə müqayisədə dəyər ifadəsində 85 faiz, fiziki həcmdə isə 57 faiz artım deməkdir. İxracın əsas hissəsi Türkiyə, Tacikistan, Qırğızıstan və Özbəkistan kimi ölkələrin payına düşüb. Eyni zamanda, son 14 ildə ilk dəfə olaraq Əfqanıstana pambıq yağı tədarükünün həyata keçirilməsi regional ticarət əlaqələrinin genişlənməsi baxımından diqqət çəkir.

Pambıq yağı qlobal kənd təsərrüfatı və ərzaq sənayesində mühüm bitki yağlarından biri hesab olunur. Dünyada əsasən Çin, Hindistan, Pakistan və ABŞ kimi iri pambıq istehsalçı ölkələr bu məhsulun həm istehsalında, həm də emalında aparıcı mövqeyə malikdir. Qlobal bitki yağları bazarında palma, soya və günəbaxan yağları dominant mövqedə olsa da, pambıq yağı xüsusilə Mərkəzi Asiya, Cənubi Asiya və Yaxın Şərq bazarlarında sabit tələbatla seçilir. Bu regionlarda pambıq yağı həm qida sənayesində, həm də sabun və digər emal məhsullarının istehsalında geniş istifadə olunur.

Azərbaycanın pambıq yağı ixracında müşahidə olunan artım ilk növbədə pambıqçılıq sektorunda son illərdə aparılan modernləşmə və emal imkanlarının genişlənməsi ilə əlaqələndirilir. Pambıq xammalının emalı nəticəsində əldə edilən yağ və digər əlavə məhsullar kənd təsərrüfatı zəncirində əlavə dəyər yaradan vacib elementlərdir. Qlobal aqrar iqtisadiyyatda xammalın sadəcə ixracı deyil, emal olunmuş məhsulun satışa çıxarılması daha yüksək iqtisadi səmərəlilik yaradır. Bu baxımdan pambıq yağı ixracının artması aqrar sənaye zəncirində dərin emal prosesinin güclənməsi kimi qiymətləndirilə bilər.

İxrac coğrafiyasına nəzər saldıqda Türkiyənin əsas bazar kimi mövqeyi diqqət çəkir. Statistikaya görə, ötən il ixracın əhəmiyyətli hissəsi məhz Türkiyəyə yönəlib. Türkiyə regionun iri qida sənayesi və emal mərkəzlərindən biri olduğuna görə müxtəlif bitki yağlarına stabil tələbat mövcuddur. Bu ölkədə qida sənayesi ilə yanaşı kosmetika və kimya sənayesində də bitki yağlarından geniş istifadə edilir ki, bu da Azərbaycan kimi region ölkələri üçün ixrac imkanlarını genişləndirir.

Mərkəzi Asiya ölkələrinə ixracın sürətlə artması da regional iqtisadi dinamikanın göstəricisi hesab olunur. Qırğızıstan və Özbəkistana göndərilən məhsulun həcminin bir neçə dəfə artması həmin bazarlarda alternativ tədarük kanallarına marağın yüksəldiyini göstərir. Bu ölkələrdə qida sənayesinin və əhalinin istehlak bazarının genişlənməsi bitki yağlarına olan tələbatın artmasına səbəb olur. Azərbaycanın coğrafi mövqeyi və logistika əlaqələri isə bu bazarlara çıxış baxımından müəyyən üstünlüklər yaradır.

Əfqanıstana ixracın bərpa olunması da regional ticarət əlaqələrinin diversifikasiyası baxımından diqqətəlayiq haldır. Bu ölkə uzun illər ərzaq və kənd təsərrüfatı məhsulları üzrə idxaldan asılı bazarlardan biri kimi tanınır. Qlobal logistika marşrutlarının dəyişməsi və regiondaxili ticarət əlaqələrinin aktivləşməsi belə bazarların yenidən formalaşmasına şərait yaradır. Bu baxımdan Azərbaycan məhsullarının yeni və ya əvvəlki bazarlara qayıdışı regional iqtisadi əlaqələrin inkişaf dinamikası ilə üst-üstə düşür.

Bitki yağları bazarında qlobal tendensiyalar da ixracın artmasını izah edən amillərdən biridir. Son illərdə dünyada qida təhlükəsizliyi və ərzaq istehsalı məsələləri daha çox diqqət mərkəzinə gəlib. Bitki yağları həm qida sənayesində, həm də bioyanacaq və emal məhsullarında istifadə olunduğuna görə strateji aqrar məhsullar sırasına daxil edilir. Bu kontekstdə pambıq yağı kimi alternativ bitki yağlarının regional bazarlarda dövriyyəsinin artması təbii iqtisadi proses kimi qiymətləndirilir.

Ümumilikdə statistik göstəricilər Azərbaycanın aqrar ixrac strukturunda tədricən əlavə dəyərli məhsulların payının artdığını göstərir. Pambıq yağı ixracının həm dəyər, həm də fiziki həcm üzrə sürətli artımı aqrar emal sənayesinin regional bazarlarda daha aktiv iştirak etməyə başladığını göstərən indikatorlardan biri kimi qiymətləndirilə bilər. Bu tendensiya qlobal aqrar bazarda xammal deyil, emal olunmuş məhsul ixracının artmasının iqtisadi baxımdan daha səmərəli model olduğunu göstərən ümumi beynəlxalq təcrübə ilə də uyğunluq təşkil edir.

AzNews.az