Avtomobil daşımalarında yeni dinamika: yük artır, logistika strukturu dəyişir - ŞƏRH

2026-cı ilin yanvar ayında Azərbaycanda avtomobil nəqliyyatı ilə ümumilikdə 1 milyard 5 milyon ABŞ dollarından çox dəyərdə və 463 min tondan artıq yük daşınıb. Rəsmi məlumatlara görə, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə daşınan yüklərin ümumi dəyəri 4,5 faiz azalsa da, fiziki həcmi 4,2 faiz artıb. Bu dövrdə avtomobil nəqliyyatı ilə ixrac olunan yüklərin dəyəri 21,5 faiz artaraq 193 milyon ABŞ dollarını ötüb, idxal olunan yüklərin dəyəri isə 1 faiz artaraq 812 milyon ABŞ dollarına yaxınlaşıb.

Statistik göstəricilərdə diqqət çəkən əsas məqam yük daşımalarının dəyər və həcm göstəriciləri arasında fərqli dinamikanın müşahidə olunmasıdır. Daşınan yükün ümumi çəkisinin artması logistika aktivliyinin genişlənməsinə işarə edir. Lakin eyni zamanda ümumi dəyərin müəyyən qədər azalması daşınan məhsulların strukturunda dəyişikliklərin baş verdiyini göstərir. Bu vəziyyət qlobal ticarət tendensiyalarında da müşahidə olunan proseslərlə uyğunluq təşkil edir. Beynəlxalq Nəqliyyat Forumu və Dünya Bankının logistika göstəricilərinə görə, son illərdə bir çox regionlarda daha çox kütləvi, lakin nisbətən aşağı qiymətli məhsulların daşınması ticarət statistikalarında bu cür fərqli dinamikanın yaranmasına səbəb olur.

Avtomobil nəqliyyatı qlobal logistika sistemində ən çevik daşınma vasitələrindən biri hesab olunur. Xüsusilə regional və qısa məsafəli ticarət marşrutlarında avtomobil daşımaları digər nəqliyyat növləri ilə müqayisədə daha operativ və elastik logistika imkanları təqdim edir. Avropa İttifaqının statistikasına görə, regiondaxili ticarətdə yük daşımalarının təxminən 70 faizdən çoxu məhz avtomobil nəqliyyatı vasitəsilə həyata keçirilir. Bu model Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya regionu üçün də xarakterikdir.

Azərbaycanda avtomobil daşımalarının həcminin artması ölkənin regiondaxili logistika sistemində aktiv iştirakını göstərir. Ölkənin yerləşdiyi coğrafi mövqe Avropa ilə Asiya arasında tranzit və ticarət əlaqələrinin mühüm hissəsi hesab olunur. Son illərdə nəqliyyat dəhlizlərinin genişləndirilməsi, logistika mərkəzlərinin yaradılması və beynəlxalq ticarət marşrutlarının şaxələndirilməsi avtomobil daşımalarının rolunu daha da artırır. Bu kontekstdə yük daşımalarının fiziki həcm üzrə artması regiondaxili ticarət əlaqələrinin intensivləşməsi ilə əlaqələndirilə bilər.

Eyni zamanda ixrac daşımalarının dəyər baxımından 21,5 faiz artması diqqətəlayiq göstəricidir. Bu dinamika ixrac məhsullarının bazar qiymətlərinin yüksəlməsi və ya daha yüksək dəyərli məhsulların daşınması ilə bağlı ola bilər. Qlobal bazarda enerji, kənd təsərrüfatı və sənaye məhsullarının qiymətlərində müşahidə olunan dəyişikliklər logistika statistikalarına da təsir göstərir. Bir çox ölkələrdə ixrac yüklərinin dəyər baxımından artması logistika sektorunun iqtisadi fəaliyyətlə sıx bağlı olduğunu göstərir.

Digər tərəfdən, idxal daşımalarının çəkidə müəyyən qədər azalması istehlak bazarında məhsul strukturunun dəyişməsi ilə izah edilə bilər. Qlobal ticarətdə son illərdə daha yüksək texnoloji və daha yüngül sənaye məhsullarının payı artdıqca daşınan yüklərin çəkisi azalır, lakin iqtisadi dəyəri nisbətən yüksək qalır. Bu tendensiya elektronika, texnologiya və yüksək əlavə dəyərli sənaye məhsullarının beynəlxalq ticarətdə payının artması ilə əlaqələndirilir.

Beynəlxalq logistika sektorunda müşahidə olunan digər mühüm tendensiya regiondaxili ticarətin güclənməsidir. Dünya Ticarət Təşkilatının qiymətləndirmələrinə görə, qlobal ticarətin strukturunda regionlararası deyil, regiondaxili ticarətin payı son illərdə daha stabil artım nümayiş etdirir. Bu isə qısa və orta məsafəli logistika marşrutlarının, xüsusilə avtomobil daşımalarının strateji əhəmiyyətini artırır.

Ümumilikdə statistika göstərir ki, Azərbaycanda avtomobil nəqliyyatı ilə yük daşımalarının artan fiziki həcmi və ixracın dəyər baxımından yüksəlməsi ölkənin regiondaxili ticarət və logistika sistemində aktiv rol oynadığını göstərən mühüm iqtisadi indikatorlardan biridir. Qlobal logistika tendensiyalarında çevik nəqliyyat marşrutlarına olan tələbatın artması fonunda avtomobil daşımalarının əhəmiyyətinin daha da yüksəlməsi regional ticarət əlaqələrinin inkişafında bu nəqliyyat növünün rolunu gücləndirən əsas amillərdən biri kimi qiymətləndirilir.

AzNews.az