Qlobal ərzaq qiymətləri yenidən artır - ŞƏRH

Mart ayında FAO tərəfindən açıqlanan Ərzaq Qiymətləri İndeksinin 128,5 bəndə yüksəlməsi qlobal ərzaq bazarında yenidən bahalaşma dalğasının formalaşdığını göstərir. Aylıq müqayisədə 2,4 faizlik artım qeydə alınsa da, indeks hələ də 2022-ci ilin pik səviyyəsindən təxminən 20 faiz aşağıdır. Bununla yanaşı, əsas ərzaq qruplarının əksəriyyətində qiymətlərin paralel şəkildə yüksəlməsi bazarda ümumi təzyiqin artdığını göstərir.

Mövcud dinamikanın arxasında bir neçə əsas amil dayanır və bu faktorlar bir-birini gücləndirən təsir yaradır. Əvvəla, iqlim şərtlərinin qeyri-sabitliyi yenidən ön plana çıxır. ABŞ-də quraqlıq riskləri və Avstraliyada istehsal xərclərinin artması buğda bazarında qiymətlərin yüksəlməsinə səbəb olub. Bu, qlobal taxıl bazarında təklifin həssas olduğunu və hər hansı regional istehsal azalmasının qiymətlərə dərhal təsir etdiyini göstərir. Qarğıdalı qiymətlərində nisbətən zəif artım müşahidə edilsə də, ümumi tendensiya taxıl bazarında yuxarı yönlü təzyiqin qorunduğunu təsdiqləyir.

Bitki yağları seqmentində qeydə alınan 5,1 faizlik artım isə enerji bazarları ilə ərzaq qiymətləri arasındakı əlaqənin daha da gücləndiyini ortaya qoyur. Neft qiymətlərinin yüksəlməsi bioyanacaq istehsalını stimullaşdırır və bu, xüsusilə palma, soya və raps yağlarına tələbatı artırır. Malayziyada istehsalın azalması və Qara dəniz regionunda tədarük riskləri də bu seqmentdə qiymətlərin artımını sürətləndirən əsas faktorlar sırasındadır. Bu vəziyyət göstərir ki, enerji və kənd təsərrüfatı bazarları arasında qarşılıqlı təsir getdikcə daha dərin xarakter alır.

Ət və süd məhsulları bazarında müşahidə olunan artım daha çox regional tələbat və təklif balansı ilə bağlıdır. Avropa İttifaqında tələbatın yüksəlməsi və Braziliyada tədarükün azalması qırmızı ət qiymətlərini artırıb. Bunun əksinə olaraq, bəzi məhsul qruplarında ixracın artması və logistika marşrutlarının dəyişməsi qiymətləri aşağı salan amillər kimi çıxış edir. Süd məhsullarında isə Okeaniyada istehsalın azalması ilə yanaşı, Avropada təklifin yüksək olması qiymət artımını müəyyən qədər balanslaşdırır.

Şəkər bazarında 7,2 faizlik artım diqqətəlayiqdir və bu, həm enerji qiymətləri, həm də geosiyasi faktorlarla izah olunur. Neftin bahalaşması şəkər qamışının etanol istehsalına yönəldilməsini artırır, nəticədə qida məqsədli təklif azalır. Eyni zamanda Yaxın Şərqdəki gərginlik və logistika riskləri bazarda qeyri-müəyyənliyi artırır. Bununla belə, Hindistan və Tayland kimi iri istehsalçılarda məhsul bolluğu qiymətlərin daha sürətli yüksəlməsinin qarşısını alan balanslaşdırıcı faktor rolunu oynayır.

Diqqət çəkən məqamlardan biri də düyü qiymətlərində əks istiqamətli dinamikanın müşahidə olunmasıdır. Məhsul yığımı mövsümünün təsiri, zəif idxal tələbi və valyuta amilləri bu seqmentdə qiymətlərin azalmasına səbəb olub. Bu isə göstərir ki, qlobal ərzaq bazarı vahid istiqamətdə deyil, müxtəlif məhsul qrupları üzrə fərqli faktorların təsiri altında formalaşır.

Ümumilikdə, mart ayının göstəriciləri qlobal ərzaq bazarında inflyasiya təzyiqinin yenidən gücləndiyini göstərir. Enerji qiymətləri, iqlim dəyişiklikləri, geosiyasi risklər və logistika faktorlarının eyni vaxtda təsiri bazarda dəyişkənliyi artırır. Bu şəraitdə idxaldan asılı ölkələr üçün qiymət risklərinin idarə olunması, tədarük mənbələrinin şaxələndirilməsi və daxili istehsalın gücləndirilməsi daha da актуallaşır.

Mövcud tendensiyalar onu deməyə əsas verir ki, yaxın dövrdə ərzaq qiymətlərində sabit və aşağı istiqamətli trendin formalaşması üçün fundamental şərtlər hələ tam mövcud deyil. Əksinə, bazar daha çox dalğalı və risklərə həssas olaraq qalır ki, bu da qlobal ərzaq təhlükəsizliyi məsələlərinin iqtisadi gündəmdə prioritet mövqe tutmağa davam edəcəyini göstərir.

AzNews.az