Azərbaycanda nağdsız ödənişlər sürətlənir - ŞƏRH

Fevral ayında Azərbaycanda nağdsız ödənişlərin həcmi illik müqayisədə 15 faiz artaraq 8,2 milyard manata çatıb və bunun böyük hissəsini elektron ticarət əməliyyatları təşkil edib. Ödəniş kartlarının sayında artım, POS terminalların genişlənməsi və kart əməliyyatlarının ümumi dövriyyədə payının yüksəlməsi ölkədə rəqəmsal maliyyə sisteminin sürətlə inkişaf etdiyini göstərir.

Son illərdə Azərbaycanda nağdsız ödənişlərin artımı qlobal trendlərlə uyğun dinamikada davam edir. Dünya Bankının və beynəlxalq ödəniş sistemlərinin məlumatlarına görə, inkişaf etməkdə olan ölkələrdə rəqəmsal ödənişlərin genişlənməsi əsasən üç faktorla bağlı olur: infrastrukturun inkişafı, istifadəçi davranışının dəyişməsi və dövlət siyasətinin təşviqi. Azərbaycanda POS terminalların sayının bir il ərzində 49 faizdən çox artması bu prosesin texnoloji əsaslarının gücləndiyini göstərir. Bu artım təkcə ödəniş imkanlarını genişləndirmir, eyni zamanda kölgə iqtisadiyyatının azalmasına və maliyyə axınlarının daha şəffaf izlənməsinə şərait yaradır.

Elektron ticarətin ümumi nağdsız ödənişlərdə 87,5 faiz paya sahib olması isə istehlak davranışında ciddi transformasiyadan xəbər verir. Bu göstərici onu deməyə əsas verir ki, rəqəmsal platformalar artıq ənənəvi ticarət kanallarını sürətlə əvəzləyir. Qlobal statistikaya əsasən, son beş ildə e-ticarətin ümumi pərakəndə satışlarda payı əhəmiyyətli dərəcədə artıb və Azərbaycanda da bu tendensiya paralel şəkildə müşahidə olunur. Xüsusilə mobil tətbiqlərin və onlayn xidmətlərin yayılması ödəniş proseslərini sadələşdirərək istifadəçi aktivliyini artırır.

Kart bazarındakı struktur dəyişiklikləri də diqqət çəkir. Debet kartlarının sayında artım və kredit kartlarının azalması maliyyə davranışında daha ehtiyatlı yanaşmanın formalaşdığını göstərir. Bu tendensiya qlobal səviyyədə də müşahidə olunur, çünki yüksək faiz mühitində istehlakçılar borclanma risklərini minimuma endirməyə çalışır. Azərbaycanda kredit kartları üzrə dövriyyənin azalması və debet kartlarının üstünlük təşkil etməsi maliyyə sabitliyi baxımından daha konservativ modelin formalaşdığını göstərir.

Nağdsız əməliyyatların kart dövriyyəsində payının 69,7 faizə çatması isə iqtisadiyyatın rəqəmsallaşma səviyyəsinin mühüm indikatorlarından biri hesab olunur. Müqayisə üçün qeyd etmək olar ki, bir çox inkişaf etməkdə olan ölkələrdə bu göstərici hələ də 50 faizdən aşağıdır. Bu baxımdan Azərbaycanın mövqeyi regional kontekstdə daha irəlidə qiymətləndirilə bilər. Bankomatların sayının artımı ilə yanaşı POS terminalların daha sürətli genişlənməsi də bazarın nağdsız əməliyyatlara doğru struktur dəyişdiyini göstərir.

Beynəlxalq ödəniş sistemləri ilə inteqrasiyanın genişlənməsi də bu prosesə əlavə dinamika verir. Visa, MasterCard və digər qlobal şəbəkələrlə əməkdaşlıq yerli maliyyə sisteminin qlobal maliyyə infrastrukturu ilə uyğunlaşmasını təmin edir. Bu isə həm daxili bazarda rəqabəti artırır, həm də xarici ticarət və xidmət əməliyyatlarının daha rahat həyata keçirilməsinə imkan yaradır.

Mövcud göstəricilər onu göstərir ki, Azərbaycanda nağdsız ödənişlərin artımı təkcə texnoloji yenilənmə deyil, həm də iqtisadi modelin transformasiyası ilə müşayiət olunur. Rəqəmsal ödənişlərin genişlənməsi fiskal şəffaflığın artırılması, biznes mühitinin yaxşılaşdırılması və maliyyə inklüzivliyinin genişlənməsi baxımından mühüm rol oynayır. Bu dinamika davam edərsə, yaxın illərdə nağdsız iqtisadiyyatın payının daha da artacağı və maliyyə əməliyyatlarının strukturunda rəqəmsal kanalların dominant mövqeyə yüksələcəyi gözlənilir.

AzNews.az