Kredit bazarının böyüməsi ilə bank sektorunda balans necə dəyişir? - ŞƏRH

Martın 1-nə olan göstəricilərə əsasən, Azərbaycan iqtisadiyyatına kredit qoyuluşu illik müqayisədə 8,8 faiz artaraq 32 milyard manatı ötüb. Kredit portfelində həm özəl, həm də dövlət banklarının artımı qeydə alınsa da, bazarın əsas hissəsi yenə də özəl bankların nəzarətində qalır. Bank olmayan kredit təşkilatlarının payında isə nisbi azalma müşahidə olunur.

Kredit qoyuluşunun artımı iqtisadi aktivliyin genişlənməsi ilə birbaşa əlaqəli göstərici hesab olunur. İllik 8,8 faizlik artım Azərbaycanın bank sektorunda kreditləşmənin sabit templə davam etdiyini göstərir. Bu dinamika qlobal fonla müqayisədə daha balanslı görünür. Bir çox inkişaf etmiş ölkələrdə yüksək faiz mühiti kredit artımını məhdudlaşdırdığı halda, Azərbaycanda daha mülayim artım tempi qorunur. Bu isə maliyyə sektorunun riskləri nəzarətdə saxlayaraq iqtisadiyyata resurs ötürə bildiyini göstərir.

Struktur baxımından özəl bankların kredit bazarındakı dominantlığı diqqət çəkir. Ümumi kredit qoyuluşunun təxminən 70 faizə yaxınının özəl bankların payına düşməsi bu seqmentin daha çevik və bazar yönümlü fəaliyyət göstərdiyini göstərir. Özəl bankların illik 9 faizdən çox artım nümayiş etdirməsi onların real sektorun maliyyələşdirilməsində əsas rol oynadığını təsdiqləyir. Bu, eyni zamanda rəqabətli bank mühitinin formalaşdığını və kredit məhsullarının daha geniş spektrdə təklif olunduğunu göstərən mühüm göstəricidir.

Dövlət banklarının kredit portfelindəki artım isə daha stabil və məqsədli maliyyələşdirmə funksiyasını əks etdirir. Dövlət banklarının ümumi kredit qoyuluşundakı payının cüzi artması bu institutların strateji sahələrdə rolunu qoruduğunu göstərir. Beynəlxalq təcrübədə dövlət bankları adətən infrastruktur, kənd təsərrüfatı və uzunmüddətli investisiya layihələrinin maliyyələşdirilməsində aktiv iştirak edir. Azərbaycanda da bu modelin qorunması kredit bazarında balansın saxlanmasına xidmət edir.

Bank olmayan kredit təşkilatlarının payında müşahidə olunan azalma isə bazarda struktur dəyişikliklərinə işarə edir. Baxmayaraq ki, bu sektor üzrə kredit qoyuluşu illik əsasda artıb, ümumi bazardakı çəkisinin azalması bank sektorunun daha sürətli genişləndiyini göstərir. Bu tendensiya maliyyə vasitəçiliyinin daha çox banklar üzərindən həyata keçirildiyini və tənzimlənən maliyyə institutlarının rolunun gücləndiyini ortaya qoyur.

Kredit bazarının genişlənməsi ilə yanaşı, onun keyfiyyət göstəriciləri də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Qlobal təcrübə göstərir ki, sürətli kredit artımı müəyyən risklər yarada bilər, lakin Azərbaycanda artım tempinin nisbətən ölçülü olması maliyyə sabitliyi baxımından daha sağlam dinamika kimi qiymətləndirilir. Xüsusilə son illərdə kreditlərin strukturunda biznes və istehlak kreditləri arasında balansın qorunması bank sektorunun dayanıqlığını artıran əsas amillərdəndir.

Mövcud statistika onu göstərir ki, Azərbaycanda kredit bazarı tədricən dərinləşir və maliyyə resurslarının iqtisadiyyata ötürülməsi daha sistemli xarakter alır. Bu proses investisiya mühitinin genişlənməsi, sahibkarlığın maliyyələşdirilməsi və ümumi iqtisadi aktivliyin dəstəklənməsi baxımından mühüm rol oynayır. Eyni zamanda bank sektorunun strukturunda özəl və dövlət institutları arasında formalaşan balanslı model uzunmüddətli maliyyə sabitliyinin təmin olunmasına xidmət edir.

Hazırkı tendensiyalar göstərir ki, kredit qoyuluşunun artımı yaxın dövrdə də davam edə bilər, lakin bu artımın tempi daha çox makroiqtisadi şəraitdən, monetar siyasətdən və qlobal maliyyə mühitindən asılı olacaq. Bu kontekstdə kredit bazarının həm kəmiyyət, həm də keyfiyyət baxımından inkişafı Azərbaycanın iqtisadi dayanıqlılığını müəyyən edən əsas faktorlar sırasında qalır.

AzNews.az