Qeyri-rəsmi yaşayış məntəqələri qlobal urbanizasiya siyasətinin əsas mövzusuna çevrilir - ŞƏRH

Bakıda keçirilən XIII Dünya Şəhərsalma Forumunun (WUF13) növbəti günündə “Qeyri-rəsmi yaşayış məntəqələrinin və gecəqonduların transformasiyası: dünya üçün mənzil təminatı” mövzusunda dialoq sessiyası təşkil olunub.

Aznews.az xəbər verir ki, sessiyada Azərbaycanın iqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarov, UN-Habitat-ın icraçı direktoru Anacláudia Rossbach, eləcə də müxtəlif ölkələrdən hökumət rəsmiləri və beynəlxalq ekspertlər iştirak ediblər.

Müzakirələrdə qeyri-rəsmi yaşayış məntəqələrinin yenilənməsi, mənzil layihələrinin maliyyələşdirilməsi, torpaq hüquqları, sosial inklüzivlik və dövlətlərin bu sahədə rolu ətrafında fikir mübadiləsi aparılıb.

Bakıda keçirilən XIII Dünya Şəhərsalma Forumunda qeyri-rəsmi yaşayış məntəqələri və gecəqonduların transformasiyasına həsr olunan müzakirələr müasir urbanizasiya prosesinin ən həssas problemlərindən birini yenidən gündəmə gətirib. Dünyanın müxtəlif ölkələrindən hökumət nümayəndələri və beynəlxalq ekspertlərin iştirakı ilə aparılan müzakirələr göstərir ki, sürətli urbanizasiya yalnız yeni şəhərlərin böyüməsi deyil, həm də sosial və iqtisadi balansın qorunması məsələsini ön plana çıxarır. Mənzil təminatı, torpaq hüquqları və sosial inklüzivlik artıq yalnız sosial siyasət deyil, iqtisadi dayanıqlılığın əsas komponentlərindən biri kimi qiymətləndirilir.

BMT-nin UN-Habitat proqramının məlumatlarına görə, hazırda dünya üzrə 1 milyarddan çox insan qeyri-rəsmi yaşayış məntəqələrində yaşayır və urbanizasiya tempinin artması ilə bu rəqəmin gələcəkdə daha da yüksəlməsi ehtimal olunur. Ən çox təsirlənən bölgələr Afrika, Latın Amerikası və Asiya şəhərləri hesab edilsə də, mənzil əlçatanlığı problemi inkişaf etmiş ölkələrdə də aktuallaşır. Xüsusilə son illərdə daşınmaz əmlak qiymətlərinin sürətlə bahalaşması və şəhər mərkəzlərində yaşayış xərclərinin artması sosial təbəqələşməni gücləndirən əsas amillərdən biri kimi göstərilir.

Forumda müzakirə olunan əsas məsələlərdən biri qeyri-rəsmi yaşayış məntəqələrinin sadəcə sökülməsi deyil, onların sosial-iqtisadi inteqrasiya modeli ilə yenilənməsidir. Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, yalnız fiziki yenidənqurma uzunmüddətli nəticə vermir. Dünya Bankının araşdırmalarına əsasən, uğurlu transformasiya modelləri infrastrukturun yenilənməsi ilə yanaşı, məşğulluq, ictimai xidmətlər, hüquqi status və sosial adaptasiya mexanizmlərini də əhatə edir. Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində həyata keçirilən favela modernizasiya proqramları və Türkiyənin urban transformasiya layihələri bu istiqamətdə tez-tez nümunə göstərilən modellər sırasındadır.

Mənzil layihələrinin maliyyələşdirilməsi məsələsi isə qlobal miqyasda əsas çağırışlardan biri olaraq qalır. OECD və Beynəlxalq Valyuta Fondunun hesabatlarında qeyd olunur ki, urbanizasiya sürətləndikcə dövlət büdcələrinin təkbaşına bütün mənzil ehtiyacını qarşılamaq imkanları məhdudlaşır. Bu səbəbdən bir çox ölkələr dövlət-özəl tərəfdaşlığı, sosial ipoteka proqramları və uzunmüddətli şəhər investisiya fondları modelinə üstünlük verir. Azərbaycanda da son illərdə sosial mənzil layihələri və ipoteka mexanizmlərinin genişləndirilməsi urbanizasiya siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri kimi diqqət çəkir.

Torpaq hüquqları ilə bağlı müzakirələr də iqtisadi baxımdan mühüm əhəmiyyət daşıyır. Qeyri-rəsmi yaşayış məntəqələrində hüquqi statusun olmaması investisiya imkanlarını və şəhər planlaşdırılmasını çətinləşdirir. BMT ekspertlərinin qiymətləndirmələrinə görə, torpaq hüquqlarının rəsmiləşdirilməsi şəhər iqtisadiyyatına inteqrasiyanı sürətləndirir və əmlak bazarında şəffaflığı artırır. Bu, həm də şəhərlərin vergi bazasının genişlənməsinə və kommunal xidmətlərin daha effektiv təşkilinə imkan yaradır.

Bakıda keçirilən forumun diqqət çəkən tərəflərindən biri urbanizasiya məsələsinə artıq yalnız infrastruktur deyil, sosial inkişaf perspektivindən yanaşılmasıdır. Müasir şəhər siyasətində əsas prioritetlərdən biri inklüziv urbanizasiya modelidir. Bu model şəhərlərin yalnız iqtisadi cəhətdən böyüməsini deyil, müxtəlif sosial qruplar üçün əlçatan və təhlükəsiz yaşayış mühitinin formalaşdırılmasını nəzərdə tutur. Xüsusilə gənclər, aşağı gəlirli ailələr və miqrasiya prosesindən təsirlənən qruplar üçün mənzil siyasəti sosial sabitliyin əsas elementlərindən biri hesab edilir.

İqlim dəyişiklikləri və resurs çatışmazlığı da bu prosesə yeni çətinliklər əlavə edir. Beynəlxalq ekspertlər hesab edir ki, gələcək urbanizasiya modeli enerji səmərəliliyi, yaşıl infrastruktur və dayanıqlı tikinti prinsipləri ilə uzlaşdırılmalıdır. Əks halda sürətli şəhər genişlənməsi həm ekoloji yükü artıracaq, həm də sosial bərabərsizliyi dərinləşdirəcək. Bu baxımdan WUF13 çərçivəsində aparılan müzakirələr yalnız bugünkü şəhər problemlərinin deyil, gələcək urbanizasiya strategiyalarının formalaşması baxımından da əhəmiyyətli platforma kimi qiymətləndirilir.

Nuray,
AzNews.az