Su qıtlığı Azərbaycanın urbanizasiya və iqtisadi təhlükəsizlik gündəminə çevrilir - ŞƏRH

Azərbaycan şirin su resurslarına dair getdikcə artan təzyiqlə üz-üzədir.

Aznews.az xəbər verir ki, bunu "Azərbaycan Yaşıl Tikinti Şurası" (AzGBC) İctimai Birliyinin sədri Fuad Bağırov Bakıda keçirilən Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü sesssiyası (WUF13) çərçivəsində təşkil olunmuş "Dekarbonizasiya olunmuş, davamlı və yerli mənbəli evlərin çatdırılması" adlı tədbirdə bildirib.

"Azərbaycan - şirin su resurslarının getdikcə artan təzyiqi ilə üz-üzədir. Hətta qonşu ölkələrə, məsələn, Gürcüstana baxsaq, eyni tarixə və oxşar xüsusiyyətlərə malik iki qonşu ölkədə dözümlülük və dayanıqlı inkişafa tamamilə fərqli yanaşmalarımız var. Çünki Gürcüstanın bol şirin su ehtiyatı var, Azərbaycan isə enerji resursları ilə zəngindir, lakin şirin su qıtlığından ciddi əziyyət çəkir".

Bakıda keçirilən Ümumdünya Şəhərsalma Forumunda Azərbaycanın şirin su resursları ilə bağlı vəziyyətinə diqqət çəkilməsi qlobal iqlim dəyişikliklərinin region üçün yaratdığı əsas risklərdən birini yenidən gündəmə gətirib. “Azərbaycan Yaşıl Tikinti Şurası”nın sədri Fuad Bağırovun vurğuladığı kimi, ölkə enerji resursları baxımından zəngin olsa da, şirin su ehtiyatları baxımından artan təzyiqlə üzləşir. Bu məsələ artıq yalnız ekoloji problem deyil, iqtisadi inkişaf, kənd təsərrüfatı, urbanizasiya və milli təhlükəsizliklə birbaşa əlaqəli strateji çağırış hesab olunur.

Azərbaycan su ehtiyatları məhdud olan ölkələr sırasında yer alır. Rəsmi qiymətləndirmələrə görə, ölkənin su resurslarının mühüm hissəsi transsərhəd çaylar hesabına formalaşır və bu amil regional iqlim dəyişiklikləri ilə yanaşı, xarici təsirlərdən asılılığı da artırır. Son illərdə Kür və Araz hövzəsində müşahidə olunan su səviyyəsinin azalması kənd təsərrüfatı, sənaye və şəhər təsərrüfatı üçün əlavə risklər yaradır. BMT və Dünya Bankının hesabatlarında Cənubi Qafqaz iqlim dəyişikliklərindən ən çox təsirlənə biləcək regionlardan biri kimi göstərilir.

Fuad Bağırovun Gürcüstanla müqayisəsi də regional resurs fərqlərinin iqtisadi modellərə necə təsir etdiyini göstərir. Gürcüstan bol su ehtiyatlarına malik olduğu üçün hidroenerji və su əsaslı dayanıqlı sistemlərə daha rahat inteqrasiya oluna bilir. Azərbaycan isə daha quraq iqlim şəraiti və məhdud su ehtiyatları səbəbindən urbanizasiya və tikinti siyasətində fərqli yanaşma formalaşdırmağa məcburdur. Bu, xüsusilə yeni yaşayış massivlərinin və şəhər infrastrukturunun planlaşdırılmasında su səmərəliliyi prinsipini ön plana çıxarır.

Qlobal miqyasda su qıtlığı artıq iqtisadiyyatın əsas risk faktorlarından biri kimi qəbul olunur. Dünya İqtisadi Forumunun illik risk hesabatlarında su çatışmazlığı uzunmüddətli qlobal təhlükələr sırasında göstərilir. Əhalinin artımı, urbanizasiya və iqlim dəyişiklikləri nəticəsində dünya üzrə suya tələbat sürətlə artır. OECD proqnozlarına görə, 2050-ci ilə qədər dünya əhalisinin təxminən 40 %-i su stressi yaşayan bölgələrdə yaşayacaq. Bu tendensiya xüsusilə quraq və yarımsəhra iqlim qurşağında yerləşən ölkələr üçün daha ciddi nəticələr yarada bilər.

Su problemi tikinti və şəhərsalma sektorunda da yeni standartlar formalaşdırır. Dekarbonizasiya olunmuş və davamlı yaşayış konsepsiyası artıq yalnız enerji səmərəliliyi ilə ölçülmür. Müasir şəhər planlaşdırılmasında yağış sularının toplanması, təkrar su istifadəsi, yaşıl infrastruktur və suya qənaət edən texnologiyalar əsas elementlərdən birinə çevrilib. Sinqapur, BƏƏ və İsrail kimi ölkələr məhdud su resurslarına baxmayaraq, texnologiya və ağıllı idarəetmə hesabına dayanıqlı su sistemləri qurmağa nail olublar. Xüsusilə duzsuzlaşdırma texnologiyaları və rəqəmsal su idarəetmə sistemləri yaxın illərdə daha geniş tətbiq olunacaq istiqamətlər sırasında göstərilir.

Azərbaycan da son illərdə su təhlükəsizliyi ilə bağlı müxtəlif layihələri genişləndirir. Su anbarlarının yenilənməsi, yeni suvarma sistemlərinin qurulması və alternativ su mənbələrinin araşdırılması dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biridir. Aqrar sektorda damlama suvarma texnologiyalarının tətbiqi və şəhər təsərrüfatında itkilərin azaldılması bu sahədə həyata keçirilən praktiki addımlar sırasındadır. Eyni zamanda “ağıllı şəhər” və “yaşıl tikinti” layihələri gələcək urbanizasiya modelində resurs səmərəliliyinin daha ciddi nəzərə alınacağını göstərir.

Su qıtlığı məsələsi yaxın illərdə enerji təhlükəsizliyi qədər strateji mövzuya çevrilə bilər. Çünki sənaye, kənd təsərrüfatı və şəhər inkişafı arasında balansın qorunması birbaşa su resurslarının idarə olunmasından asılı olacaq. WUF13 çərçivəsində aparılan müzakirələr də göstərir ki, dayanıqlı şəhər modeli artıq yalnız karbon emissiyalarının azaldılması ilə deyil, su resurslarının uzunmüddətli qorunması və səmərəli istifadəsi ilə ölçüləcək.

Nuray,
AzNews.az