Pulun tokenləşməsi: maliyyə sisteminin rəqəmsal gələcəyi - ŞƏRH

Pulun özü artıq rəqəmsal aktivə çevrilir və bu proses qlobal maliyyə sisteminin gələcəyini yenidən formalaşdırır.

Aznews.az xəbər verir ki, bunu "Payments Innovation" konsaltinq şirkətinin baş icraçı direktoru (CEO) Mixael Salmoni (Michael Salmony) "X Beynəlxalq Maliyyə və Bankçılıq Sammiti"ndə çıxışı zamanı deyib.

Onun sözlərinə görə, hazırda maliyyə sektorunda ən çox diqqət çəkən istiqamətlərdən biri pulun tokenləşdirilməsidir. Bu model pul və digər aktivlərin blokçeyn texnologiyası üzərində rəqəmsal tokenlərə çevrilməsini nəzərdə tutur və beynəlxalq ödənişlərin həyata keçirilmə qaydasını dəyişmək potensialına malikdir.

"Tokenləşdirmə ilə hələ tanış olmayanlar üçün bunu pulun rəqəmsal formaya salınması kimi izah etmək olar. Dəyər elə bir tokenə çevrilir ki, onun daxilində dollar, avro və ya digər valyutanın qarşılığı əks olunur. Bu token saxtalaşdırıla, dəyişdirilə və ya kopyalana bilmir. Daha sonra internet üzərindən dünyanın istənilən nöqtəsinə ötürülür və qarşı tərəf onu yenidən istədiyi valyutaya çevirə bilir", - deyə o bildirib.

Qlobal maliyyə sektorunda pulun rəqəmsal formaya keçidi yeni mərhələyə daxil olur. Pulun tokenləşdirilməsi ideyası – yəni ənənəvi valyutaların və digər aktivlərin blokçeyn texnologiyası üzərində rəqəmsal formada təqdim edilməsi – beynəlxalq ödəniş sistemlərinin gələcəyini dəyişə biləcək əsas maliyyə trendlərindən biri kimi qiymətləndirilir.

Müasir iqtisadiyyatda pul artıq yalnız fiziki banknot və ya bank hesabındakı rəqəmlərdən ibarət deyil. Elektron ödənişlərin geniş yayılması, mobil bankçılığın inkişafı və rəqəmsal maliyyə alətlərinin artması pul anlayışının özünün dəyişməsinə səbəb olub. Tokenləşdirmə isə bu prosesin daha texnoloji mərhələsidir və maliyyə dəyərinin proqramlaşdırıla bilən rəqəmsal formaya keçirilməsini nəzərdə tutur.

Bu modeldə müəyyən məbləğdə pul və ya aktiv blokçeyn şəbəkəsində rəqəmsal token kimi təqdim olunur. Token həmin aktivin dəyərini ifadə edir və xüsusi texnologiya vasitəsilə onun saxtalaşdırılması və icazəsiz dəyişdirilməsi çətinləşdirilir. Əsas üstünlüklərdən biri isə əməliyyatların daha sürətli, şəffaf və izlənilə bilən formada həyata keçirilməsidir.

Qlobal maliyyə bazarlarında tokenləşdirməyə marağın artmasının əsas səbəblərindən biri beynəlxalq ödənişlərdə səmərəliliyin artırılması ehtiyacıdır. Hazırda müxtəlif ölkələr arasında pul köçürmələri çox vaxt bir neçə maliyyə vasitəçisi, fərqli sistemlər və zaman tələb edən prosedurlar üzərindən həyata keçirilir. Rəqəmsal tokenlər isə müəyyən hallarda bu prosesləri sadələşdirərək daha sürətli hesablaşma imkanları yarada bilər.

Bununla yanaşı, tokenləşdirmə yalnız ödəniş sistemləri ilə məhdudlaşmır. Dünya üzrə maliyyə qurumları qiymətli kağızların, daşınmaz əmlakın, əmtəələrin və digər aktivlərin token formasında təqdim edilməsi imkanlarını da araşdırır. Bu yanaşma investisiya bazarlarında aktivlərin daha kiçik hissələrə bölünərək daha geniş investor kütləsi üçün əlçatan olmasına şərait yarada bilər.

Rəqəmsal maliyyə alətlərinin inkişafı bank sektorunun rolunu da dəyişə bilər. Ənənəvi bankçılıqda əsas üstünlük maliyyə vasitəçiliyində idisə, gələcəkdə bankların rolu rəqəmsal aktivlərin idarə olunması, təhlükəsiz saxlanması, uyğunluq standartlarının təmin edilməsi və yeni maliyyə xidmətlərinin yaradılması istiqamətində genişlənə bilər.

Lakin tokenləşmənin geniş tətbiqi üçün müəyyən çağırışlar da mövcuddur. İlk növbədə, hüquqi çərçivənin formalaşdırılması, məlumat təhlükəsizliyi, kiberrisklərin idarə edilməsi və istifadəçi etimadı vacib məsələlərdir. Maliyyə sistemində tətbiq olunan istənilən yeni texnologiya kimi, tokenləşmə də sabit və təhlükəsiz mexanizmlər üzərində qurulmalıdır.

Mərkəzi banklar və beynəlxalq maliyyə institutları da bu istiqaməti diqqətlə izləyir. Bir sıra ölkələr rəqəmsal milli valyuta modelləri üzərində araşdırmalar aparır və rəqəmsal pul infrastrukturlarının iqtisadi sistemə inteqrasiyası imkanlarını qiymətləndirir. Bu proses göstərir ki, gələcəyin maliyyə ekosistemində fiziki pulun payı azala, rəqəmsal maliyyə alətlərinin əhəmiyyəti isə arta bilər.

Azərbaycan üçün də qlobal maliyyə texnologiyalarındakı bu dəyişikliklər mühüm əhəmiyyət daşıyır. Rəqəmsal ödənişlərin genişlənməsi, maliyyə xidmətlərinin modernləşdirilməsi və innovativ həllərin tətbiqi ölkənin maliyyə infrastrukturunun inkişafına təsir edən əsas istiqamətlərdəndir. Tokenləşmə kimi texnologiyalar gələcəkdə beynəlxalq ödənişlər, rəqəmsal bankçılıq və maliyyə bazarlarının inkişafı baxımından yeni imkanlar yarada bilər.

Nəticə etibarilə, pulun rəqəmsal aktivə çevrilməsi sadəcə texnoloji yenilik deyil, maliyyə sisteminin fəaliyyət prinsipində baş verən fundamental dəyişiklikdir. Əsas məsələ bu dəyişimin sürətindən daha çox, onun təhlükəsiz, şəffaf və iqtisadi sabitliyə uyğun şəkildə həyata keçirilməsidir.

Nuray,
AzNews.az