“Avropanın Hindistan seçimi: alternativ axtarışı, yoxsa strateji tərəfdaşlıq?” -Mövsüm Novruzoğlu yazır

Hindistanla Avropa İttifaqı arasında imzalanan və “tarixi” kimi təqdim olunan azad ticarət sazişi son illərin ən iddialı iqtisadi razılaşmalarından biri kimi qələmə verilir. Lakin bu cür sənədlərə ad qoymaqla yox, nəticə ilə yanaşmaq daha sağlamdır. Çünki beynəlxalq siyasətdə “tarixi” adlanan hər razılaşma avtomatik olaraq tarixi nəticə doğurmur.

Təxminən 20 il davam edən danışıqların bu mərhələdə yekunlaşması təsadüfi deyil. Avropa İttifaqı hazırda ciddi iqtisadi və siyasi təzyiq altındadır: enerji böhranı, sənaye rəqabətinin zəifləməsi, Çin asılılığı və ABŞ-la münasibətlərdə balans problemi. Hindistan isə bu mənzərədə Avropa üçün daha çox alternativ çıxış yolu rolunu oynayır, nəinki bərabərhüquqlu strateji tərəfdaş.

Hindistanın bu sazişdən nə qədər real qazanc əldə edəcəyi də açıq sualdır. Bəli, bazar genişdir, potensial böyükdür. Amma Hindistan iqtisadiyyatının struktur problemləri — bürokratiya, infrastruktur çatışmazlığı, daxili bazarın qeyri-bərabərliyi — bu sazişin kağız üzərində qalmayacağına hələ zəmanət vermir. Avropa şirkətləri üçün Hindistan cazibədar ola bilər, lakin risklər də az deyil.

Digər tərəfdən, Avropa İttifaqının bu sazişi sırf iqtisadi çərçivədə təqdim etməsi də tam səmimi görünmür. Bu, eyni zamanda Çinə ünvanlanan mesajdır: “alternativimiz var”. Amma alternativin nə dərəcədə dayanıqlı olduğu sual altındadır. Çinlə müqayisədə Hindistan hələlik nə istehsal miqyası, nə logistika, nə də texnoloji sürət baxımından eyni səviyyədə deyil.

Azərbaycan prizmasından baxanda isə bu razılaşmaya xüsusi ehtiyatla yanaşmaq lazımdır. Hindistanın Ermənistanla açıq və sistemli hərbi əməkdaşlığı fonunda bu ölkənin regionda “neytral iqtisadi aktor” kimi təqdim olunması suallar doğurur. Avropa İttifaqının isə bu faktı görməzlikdən gələrək Hindistanla münasibətləri dərinləşdirməsi, Aİ-nin selektiv prinsip anlayışını bir daha gündəmə gətirir.

Bu saziş Cənubi Qafqaz üçün birbaşa təhlükə yaratmasa da, Avropanın regiona baxışının getdikcə daha utilitar xarakter aldığını göstərir. Prinsiplər yox, bazarlar; dəyərlər yox, alternativlər ön plana çıxır. Bu isə uzunmüddətli etimad baxımından suallar yaradır.

Nəticə etibarilə, Hindistan–Avropa razılaşması böyük sözlərlə təqdim olunsa da, onun real təsiri hələlik qeyri-müəyyəndir. Bu sənəd daha çox tərəflərin mövcud çətinliklərini ört-basdır edən siyasi jest təsiri bağışlayır. Tarixə düşüb-düşməyəcəyini isə təkcə imzalar yox, icra mexanizmləri və real dəyişikliklər göstərəcək.

Azərbaycan üçün isə mövqe aydındır: prosesləri kənardan izləmək, emosiyaya qapılmadan, amma illüziyaya da düşmədən. Çünki beynəlxalq münasibətlərdə ən təhlükəli səhv başqalarının “tarixi” adlandırdığı addımları öz maraqlarına uyğun analiz etməməkdir.

Mövsüm Novruzoğlu,

AzNews.az