Sudan səmərəli istifadə - HÜQUQİ RƏY

Sudan istifadə etmək hüquqi məsuliyyət tələb edir. Azərbaycan Respublikasında su münasibətləri Su Məcəlləsi ilə tənzimlənir və burada hər bir vətəndaşın və təsərrüfat subyektinin sudan istifadə hüquqları və vəzifələri dəqiq müəyyən edilib. Bu baxımdan, Su Məcəlləsinin 43 və 44-cü maddələri su resurslarının idarə olunmasında həm hüquqi təminat, həm də məsuliyyət mexanizmi rolunu oynayır.

Sudan istifadə edənlərin hüquqları (Maddə 43)

Su Məcəlləsinə görə, sudan istifadə edənlərin bir sıra hüquqları vardır və bu hüquqlar yalnız məişət ehtiyaclarının ödənilməsi ilə məhdudlaşmır, həm də iqtisadi və ekoloji balansın qorunmasına xidmət edir.

İlk növbədə, hər bir şəxs sudan təkrar istifadə etmək imkanına malikdir. Bu, xüsusilə müasir dövrdə su ehtiyatlarının qıtlaşdığı şəraitdə ekoloji baxımdan son dərəcə əhəmiyyətlidir. Təkrar istifadənin stimullaşdırılması həm tullantı sularının təmizlənməsi, həm də kənd təsərrüfatı və sənaye istehsalında səmərəliliyin artırılması deməkdir.

İkinci mühüm hüquq – xüsusi məqsədlər üçün qurğular və tikililər inşa etməkdir. Məsələn, suvarma kanalları, balıqçılıq təsərrüfatı üçün hovuzlar və ya hidrotexniki qurğular bu hüququn təzahürüdür. Burada əsas şərt – layihələrin ekoloji tələblərə və icazə prosedurlarına uyğunluğudur.

Sudan istifadə edənlər həmçinin onlara verilən suyun keyfiyyətini və kəmiyyətini yoxlamaq hüququna malikdirlər. Bu, istehlakçı hüquqlarının mühüm elementidir, çünki həm içməli suyun təhlükəsizliyi, həm də texniki suların keyfiyyəti insanların sağlamlığına və istehsal proseslərinin təhlükəsizliyinə birbaşa təsir edir.

Nəhayət, suyun müqavilədə nəzərdə tutulmuş miqdarda verilməməsi halında əvəz tələb etmək hüququ mövcuddur. Bu, su təchizatında ədalət prinsipinin təminatıdır və tərəflər arasında müqavilə intizamını gücləndirir.

Sudan istifadə hüququna xitam verilməsi (Maddə 44)

Lakin su yalnız hüquq deyil, həm də məsuliyyət deməkdir. Su Məcəlləsinin 44-cü maddəsi konkret hallarda sudan istifadə hüququna xitam verilməsini nəzərdə tutur.

Əgər istifadəçi sudan istifadəyə ehtiyac duymursa və ya könüllü olaraq imtina edirsə, bu hüquq dayandırılır. Bu, həm də su resurslarının digər ehtiyac sahiblərinə yönləndirilməsinə şərait yaradır.

Müddətli icazələrdə isə müddət bitdikdə hüquq avtomatik olaraq qüvvədən düşür. Hüquqi şəxslərin ləğvi də eyni hüquqi nəticəni doğurur.

Ən vacib mexanizmlərdən biri – qanunvericiliyə zidd istifadəyə görə hüququn ləğv edilməsidir. Məsələn, su obyektini başqasına icazəsiz vermək, məqsəddən kənar istifadə və ya ekoloji tələbləri pozmaq bu sıradadır.

Eyni zamanda, ödənişin aparılmaması və ya suyun nəzərdə tutulan məqsədlə istifadə edilməməsi də hüququn itirilməsi üçün əsasdır. Bu norma su resurslarının səmərəsiz istifadəsinin qarşısını alır və maliyyə intizamını möhkəmləndirir.

Beləliklə, Su Məcəlləsinin 43 və 44-cü maddələri su ehtiyatlarının ədalətli bölgüsü və ekoloji tarazlığın qorunması üçün iki sütun rolunu oynayır: bir tərəfdən istifadəçilərə hüquqlar verir, digər tərəfdən həmin hüquqların məsuliyyət çərçivəsində həyata keçirilməsini təmin edir. Hüquqlar və vəzifələrin balansı həm bələdiyyələrin, həm də icra hakimiyyətlərinin üzərinə düşən nəzarət və tənzimləmə öhdəlikləri ilə möhkəmlənir.

Bu baxımdan, hüquqi mexanizmin düzgün işləməsi üçün həm istifadəçilər, həm də dövlət və bələdiyyə qurumları üzərinə düşən funksiyaları vicdanla icra etməli, su ehtiyatlarının qorunmasını strateji prioritet kimi qəbul etməlidirlər.

Məqalə “Pragma” Sosial İnkişafa və Ekologiyanın Qorunmasına Dəstək İctimai Birliyinin Azərbaycan Respublikası Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin maliyyə yardımı ilə həyata keçirdiyi “Laçın rayonunda su təhlükəsizliyi” adlı sosial-ekoloji layihə çərivəsində hazırlanıb. Fikir və mülahizələr müəllifə aiddir, Azərbaycan Respublikası Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin rəsmi mövqeyini əks etdirməyə bilər.