Demoqrafik azalma iqtisadi artımı dayandıra bilərmi? - ARAŞDIRMA

Dünya miqyasında bir çox ölkələr üçün demoqrafik trendlər iqtisadi siyasət və inkişaf strategiyalarının əsas amillərindən birinə çevrilib. Xüsusilə doğum səviyyəsinin azalması və yaşlı əhali nisbətinin artması makroiqtisadi artımın tempinə birbaşa təsir göstərir. Bu tendensiya əmək bazarının mövcudluğunu, istehlak strukturlarını və vergi gəlirlərini dəyişdirərək iqtisadi dinamikanın sabitliyini sual altına qoyur.

Beynəlxalq Valyuta Fondunun statistikaları göstərir ki, inkişaf etmiş ölkələrdə əhalinin yaşlanması əmək qabiliyyətli əhalinin azaldığı dövrlərdə ÜDM artımını orta hesabla 0,5–1,0 faiz bəndi azalda bilər. Belə bir tənəzzül yalnız əhalinin sayının azalması ilə məhdudlaşmır, həm də istehlak davranışlarının dəyişməsi ilə birləşir. Yaşlı əhali tibbi xidmətlərə, pensiyalara və sosial təminata daha çox sərmayə yönəldir, bu isə sərbəst kapitalın istehsal investisiyalarına yönəlməsini azaldır. Nəticədə innovasiya və yeni iş yerlərinin yaradılması tempində yavaşlama müşahidə olunur.

Əmək bazarındakı azalma şirkətlərin istehsal gücünü birbaşa təsir edir. İşçi qüvvəsinin kifayət qədər olmaması əmək haqqı xərclərini artırır və avtomatlaşdırma texnologiyalarına keçidi sürətləndirir. Avropa və Yaponiya təcrübəsi göstərir ki, demoqrafik azalma robotlaşma və süni intellekt texnologiyalarına investisiyaları stimullaşdırır, lakin bu dəyişikliklər qısa müddətdə bütün sektorlar üçün eyni effektivliyi təmin etmir. Xüsusilə kiçik və orta müəssisələr yüksək texnologiyalara keçid zamanı maliyyə çətinlikləri ilə üzləşə bilirlər.

Eyni zamanda, əhali azalması və yaşlanma ticarət balansına təsir edir. Azalan daxili tələb idxal və istehsalın həcmində azalmaya səbəb olur, bu isə dövlət büdcəsinin vergi gəlirlərini birbaşa təsirləyir. World Bank-ın araşdırmaları göstərir ki, demoqrafik azalma və yaşlı əhalinin artımı uzunmüddətli perspektivdə sosial xərcləri artıraraq iqtisadi artımın strukturunu dəyişdirir və ölkələrin rəqabət qabiliyyətinə təsir göstərir.

Bu baxımdan demoqrafik azalma iqtisadi artımı dayandırmasa da, onun tempini əhəmiyyətli dərəcədə yavaşlada bilər. Effektiv makroiqtisadi siyasət, əmək bazarının elastikliyi, texnologiya və innovasiyaya yönəlmiş investisiyalar bu təsirləri yumşalda bilər. Ən vacibi odur ki, ölkələr uzunmüddətli strateji planlamada demoqrafik faktorları nəzərə alaraq həm iqtisadi dayanıqlığı, həm də sosial rifahı qorumağa çalışsın.

AzNews.az