İntuisiyanın rolu rasional düşüncəni əvəz edə bilərmi? - ARAŞDIRMA

İntuisiyanın qərarvermə və problem həll etmə prosesində rolu son illər psixologiya və nevroelm sahələrində geniş şəkildə araşdırılır. İnsanların gündəlik həyatda sürətli və mürəkkəb qərarlar verərkən intuisiyaya əsaslanması nadir hal deyil, lakin bu, rasional düşüncəni tamamilə əvəz edə bilərmi sualını daha mürəkkəb edir. Tədqiqatlar göstərir ki, intuisiyanın effektivliyi xüsusilə məlum məlumatların, təcrübələrin və əvvəlki nümunələrin yüksək olduğu sahələrdə artır. Belə hallarda insan beyninin bilinçaltı məlumatları sürətli şəkildə analiz edərək dərhal qərar qəbul etməsi rasional düşüncənin vaxt aparan prosesinə alternativ yarada bilər.

Eyni zamanda, rasional düşüncə kompleks və qeyri-müəyyən vəziyyətlərdə, statistik analiz və sistemli dəyərləndirmə tələb edən qərarlarda həlledici rol oynayır. Psixoloji araşdırmalar intuisiyanın tez-tez sürətli, emosional və təcrübəyə əsaslanan qərarlar verdiyini, rasional düşüncənin isə strukturlaşdırılmış və obyektiv meyarlarla nəticəyə gəlməyə xidmət etdiyini göstərir. Məsələn, maliyyə, mühəndislik və elmi tədqiqat sahələrində intuisiyaya etibar yalnız əlavə qiymətləndirmə və risk analizi ilə dəstəkləndikdə səmərəli olur.

Neyrobioloji baxımdan intuisiya, beynin keçmiş təcrübələri və yaddaş nümunələrini sürətlə işləmə qabiliyyəti ilə bağlıdır. Bu proses, sürətli qərarlar üçün kritik olsa da, yanlış assosiasiyalar və qərəz ehtimallarını da artırır. Rasional analiz isə məlumatların sistemli işlənməsi, statistik modellərin və proqnoz metodlarının tətbiqi ilə riskləri minimallaşdırır. Beləliklə, intuisiya rasional düşüncəni əvəz etməkdən daha çox ona tamamlayıcı funksiya kimi xidmət edir və qərar keyfiyyətini artırır.

Təcrübə göstərir ki, optimal nəticələr üçün intuisiya və rasional düşüncə arasında tarazlığın qorunması vacibdir. Yüksək dərəcədə mürəkkəb və qeyri-müəyyən qərar hallarında intuisiyadan başlanğıc olaraq istifadə edib, sonrakı mərhələdə rasional analiz aparmaq ən effektiv strategiya hesab olunur. Bu yanaşma həm sürətli, həm də əsaslı qərar qəbul etməyə imkan yaradır, fərdi və təşkilati səviyyədə riskləri minimuma endirir və uzunmüddətli uğurun təminatçısı olur.

AzNews.az