Phev-lərin etibarlılığı: Qlobal risklər və bazar reallıqları - ŞƏRH

Elektrikli nəqliyyat vasitələrinə keçid qlobal avtomobil sənayesinin əsas strateji xəttinə çevrildiyi bir mərhələdə, qoşula bilən hibrid avtomobillər bu transformasiyanın keçid mərhələsi kimi təqdim olunur. ABŞ-da Consumer Reports tərəfindən yayımlanan son tədqiqat isə bu konsepsiyanın praktik nəticələrini yenidən nəzərdən keçirməyi zəruri edir. 2020–2025-ci illər arasında satılan 380 mindən çox nəqliyyat vasitəsi sahibinin rəyinə əsaslanan hesabat göstərir ki, qoşulma hibridləri nəzəri üstünlüklərinə baxmayaraq, etibarlılıq baxımından bazarın ən riskli seqmentinə çevrilməkdədir.

Plug-in hibrid modellər klassik benzinli avtomobillərlə müqayisədə orta hesabla təxminən 80 faiz daha çox texniki problem yaradır. Bu göstərici yalnız bir və ya iki uğursuz modelin nəticəsi deyil, əksinə, hazırda istehsalda olan və geniş satılan Mazda CX-90 PHEV, Jeep Wrangler 4xe, Jeep Grand Cherokee 4xe və Volvo XC60 PHEV kimi avtomobilləri də əhatə edir. Bu fakt PHEV-lərin struktur baxımından daşıdığı mürəkkəbliyin artıq sistemli problemə çevrildiyini göstərir.

Qlobal kontekstdə baxdıqda, məsələ təkcə ABŞ bazarı ilə məhdudlaşmır. Avropa Avtomobil İstehsalçıları Assosiasiyasının məlumatlarına görə, 2024-cü ildə Avropa İttifaqında satılan yeni avtomobillərin təxminən 7–8 faizi qoşulma hibridlər olub. Lakin eyni dövrdə Almaniya, Fransa və Niderland kimi ölkələrdə PHEV-lər üçün dövlət subsidiyalarının mərhələli şəkildə azaldılması bu seqmentin satış tempini zəiflədib. Səbəblər arasında real istifadə ssenarilərində gözlənilən yanacaq qənaətinin əldə olunmaması, texniki xidmət xərclərinin artması və proqram təminatı ilə bağlı nasazlıqlar ön plana çıxır.

Consumer Reports-un nəticələri klassik hibridlərlə qoşulma hibridləri arasındakı fundamental fərqi də aydın şəkildə üzə çıxarır. Xarici enerji mənbəyinə ehtiyac duymayan hibridlər, xüsusən Toyota Prius kimi modellər, benzinli avtomobillərlə müqayisədə təxminən 15 faiz daha az problem yaradır. Bu, texnologiyanın yetkinlik səviyyəsi ilə birbaşa bağlıdır. Təxminən 30 illik inkişaf yolu keçmiş hibrid sistemlərdə elektrik komponentləri daxili yanma mühərrikini əvəz etməkdən çox, onu optimallaşdıran rol oynayır. Plug-in hibridlərdə isə həm iri həcmli batareyalar, həm də mürəkkəb şarj və enerji idarəetmə sistemləri risk faktorunu artırır.

Problemlərin əhəmiyyətli hissəsinin mexaniki deyil, proqram təminatı ilə bağlı olması müasir avtomobil sənayesinin yeni reallığını əks etdirir. Məlumat-əyləncə sistemləri, enerji axınının idarə edilməsi, şarj prosesinin optimallaşdırılması və uzaqdan yeniləmələr bir tərəfdən funksionallığı artırsa da, digər tərəfdən etibarlılıq baxımından əlavə zəiflik nöqtələri yaradır. Bu mənada, Tesla-nın Model Y modeli ilə nisbətən daha stabil nəticələr göstərməsi, proqram təminatı ilə aparat hissəsi arasında inteqrasiyanın nə dərəcədə kritik olduğunu ortaya qoyur. Eyni zamanda Hyundai, Kia və Genesis-in bəzi elektrik modellərində ortaq güc idarəetmə komponentləri ilə bağlı problemlər, platforma əsaslı istehsal strategiyalarının risklərini göstərir.

Bu tendensiyalar istehsalçıların strateji qərarlarına da təsir edir. ABŞ-da elektrik avtomobillərinə tələbatın dalğavari xarakter alması fonunda bir sıra şirkətlər PHEV-ləri “təhlükəsiz keçid” həlli kimi önə çıxarsa da, Consumer Reports-un təqdim etdiyi mənzərə bu yanaşmanın uzunmüddətli iqtisadi səmərəliliyini sual altına alır. Daha mürəkkəb texnologiya daha yüksək istehsal xərci, daha çox servis tələbi və nəticə etibarilə brend etibarlılığına potensial zərbə deməkdir.

Azərbaycan üçün bu müzakirə birbaşa istehsal miqyasında olmasa da, idxal olunan avtomobillərin strukturu və istehlakçı davranışları baxımından aktualdır. Enerji keçidi siyasəti çərçivəsində elektrikləşmənin təşviqi vacib olsa da, bazara daxil olan texnologiyaların real istifadə şəraitində necə nəticə verdiyi nəzərə alınmalıdır. Qlobal təcrübə göstərir ki, texnoloji keçid mərhələsində sadə və sınaqdan keçmiş həllər, mürəkkəb və hələ tam yetkinləşməmiş modellərlə müqayisədə daha stabil nəticələr verir.

Nəticə etibarilə, plug-in hibrid avtomobillər nəzəri baxımdan çevik və cəlbedici görünməsinə baxmayaraq, mövcud statistik göstəricilər onların həm istehsalçılar, həm də istehlakçılar üçün artan risklər daşıdığını ortaya qoyur. Qlobal avtomobil bazarında formalaşan bu tendensiya göstərir ki, texnoloji keçid yalnız konseptual üstünlüklərə deyil, real etibarlılıq və iqtisadi səmərəlilik meyarlarına əsaslanmalıdır. Əks halda, keçid mərhələsi üçün nəzərdə tutulan həllin özü əlavə problemlər mənbəyinə çevrilə bilər.

Aznews.az