Azərbaycanın qızıl idxal strategiyası və maliyyə təhlükəsizliyi yanaşması - ŞƏRH

Ötən ilin yanvar-noyabr aylarında Azərbaycanın qızıl idxalında kəskin artım qeydə alınıb və ölkə bu dövrdə 5 milyard 42 milyon ABŞ dolları dəyərində 48 min 402 kiloqram qızıl alıb. Rəsmi statistika göstərir ki, bu göstərici əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə dəyər ifadəsində 86 faiz, fiziki həcmdə isə 42 faiz artım deməkdir. Paralel olaraq ixrac istiqamətində yalnız İsveçrə bazarına məhdud həcmdə satış həyata keçirilməsi diqqəti çəkir və ümumi mənzərə Azərbaycanın qızıl bazarında əsasən idxal yönümlü mövqe tutduğunu ortaya qoyur.

Məlumatların təhlili göstərir ki, idxalın coğrafiyası və həcmi struktur baxımından ciddi şəkildə dəyişib. Əvvəlki illərdə əsas tədarükçü olan Avstraliya və ABŞ-dən gətirilən qızılın həcmi azalsa da, Rusiya, Böyük Britaniya və İsveçrə kimi ölkələrdən idxal kəskin şəkildə artıb. Xüsusilə Rusiyadan idxalın dəyər ifadəsində dörd dəfə, kəmiyyət baxımından isə üç dəfə yüksəlməsi qlobal qızıl ticarətində formalaşan yeni marşrutların və alternativ maliyyə kanallarının regional səviyyədə əksini tapdığını göstərir. Böyük Britaniyadan demək olar ki, sıfıra yaxın səviyyədən minlərlə kiloqramlıq idxala keçid isə beynəlxalq qızıl ticarətində London bazarının hələ də mühüm rol oynadığını təsdiqləyir.

Bu dinamikanı qlobal kontekstdə qiymətləndirdikdə, son illərdə mərkəzi bankların və dövlətlərin qızıla marağının artması əsas fonu formalaşdırır. Beynəlxalq Valyuta Fondu və Dünya Qızıl Şurasının məlumatlarına əsasən, yüksək inflyasiya, geosiyasi risklər və valyuta bazarlarında qeyri-sabitlik qızılı strateji aktivə çevirib. Bir çox ölkələr qızıl ehtiyatlarını artırmaqla maliyyə təhlükəsizliyini gücləndirməyə çalışır. Azərbaycanın idxal göstəricilərindəki sıçrayış da bu qlobal tendensiyadan kənarda deyil və maliyyə ehtiyatlarının diversifikasiyası baxımından rasional addım kimi dəyərləndirilir.

Rəqəmlər arasında xüsusi diqqət çəkən məqamlardan biri də 2020-2023-cü illərlə müqayisədə baş verən kəskin fərqdir. Həmin dövrdə Azərbaycana cəmi 98,3 milyon dollar dəyərində 1 724 kiloqram qızıl idxal edildiyi halda, təkcə 2024-cü ildə 3,3 milyard dollardan çox vəsait hesabına 41 min tondan artıq qızılın gətirilməsi iqtisadi davranış modelində keyfiyyət dəyişikliyinə işarə edir. Bu, qızılın yalnız sənaye və ya ticarət məhsulu kimi deyil, eyni zamanda maliyyə aləti kimi əhəmiyyətinin artdığını göstərir.

İxrac tərəfinin məhdud olması da ayrıca iqtisadi məntiqə əsaslanır. Azərbaycanın İsveçrəyə 297 milyon dollar dəyərində qızıl satması bu metalın daha çox beynəlxalq emal və treydinq mərkəzlərinə yönləndirildiyini göstərir. İsveçrə qlobal qızıl emalı və təkrar emal bazarının əsas mərkəzlərindən biri olduğu üçün bu istiqamət struktur baxımından təbii sayılır. Eyni zamanda idxalın ixracı xeyli üstələməsi ölkənin qızılı daha çox daxili ehtiyat və strateji aktiv kimi saxladığını ehtimal etməyə əsas verir.

Mümkün nəticələrə baxdıqda, bu həcmdə idxal tədiyyə balansına qısamüddətli təsir göstərsə də, uzunmüddətli perspektivdə maliyyə dayanıqlığı baxımından əhəmiyyətli rol oynaya bilər. Qlobal təcrübə göstərir ki, qızıl ehtiyatlarını vaxtında və əlverişli qiymət dövrlərində artıran ölkələr valyuta şoklarına qarşı daha davamlı olur. Azərbaycanın idxal göstəriciləri də beynəlxalq maliyyə risklərinin artdığı bir mərhələdə ehtiyatların gücləndirilməsi xəttinin seçildiyini göstərir.

Ümumilikdə, təqdim olunan statistika Azərbaycanın qızıl bazarında passiv alıcıdan strateji planlama aparan iştirakçıya çevrildiyini göstərir. İdxalın həcmi, tərəfdaş ölkələrin müxtəlifliyi və ixracın seçilmiş bazarla məhdudlaşması bu siyasətin qlobal tendensiyalarla uzlaşdığını təsdiqləyir. Bu proses qızılın Azərbaycan üçün yalnız əmtəə deyil, eyni zamanda iqtisadi təhlükəsizlik aləti kimi dəyərləndirildiyini aydın şəkildə ortaya qoyur.

Aznews.az