Avokado idxalında iqtisadi vəziyyət necədir? - ŞƏRH

Ötən ilin yanvar-noyabr aylarında Azərbaycanın avokado idxalı həm həcmi, həm də dəyəri baxımından artım nümayiş etdirib. Rəsmi statistikaya əsasən, ölkə bu dövrdə 2,5 milyon ABŞ dolları dəyərində 823,4 ton avokado idxal edib ki, bu da əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə dəyər ifadəsində 24 faiz, fiziki çəkidə isə 11 faiz çoxdur. Rəqəmlər göstərir ki, avokado artıq Azərbaycan bazarında niş məhsul olmaqdan çıxaraq davamlı istehlak kateqoriyasına keçməkdədir.

İdxal coğrafiyasına baxdıqda, tədarükün əsasən Latın Amerikası və Afrika ölkələri üzərində cəmləşdiyi görünür. Peru və Türkiyə ənənəvi təchizatçılar olaraq mövqelərini qoruyur. 2024-cü ildə idxal olunan 832 ton avokadonun 45 faizi Türkiyənin, 38 faizi isə Perunun payına düşüb. Bununla yanaşı, Tanzaniya və Keniya kimi ölkələrdən idxalın kəskin artması diqqət çəkir. Xüsusilə Tanzaniyadan tədarükün dəyər ifadəsində 65 dəfə, həcm baxımından isə 100 dəfədən çox artması Azərbaycanın idxal portfelində yeni tədarük marşrutlarının formalaşdığını göstərir. Bu dinamika qlobal avokado bazarında Afrika ölkələrinin payının artması ilə üst üstə düşür və logistika baxımından daha çevik alternativlərin axtarıldığını göstərir.

Qlobal miqyasda avokado istehsalı və ticarəti son on ildə sürətlə genişlənib. BMT-nin Kənd Təsərrüfatı və Ərzaq Təşkilatının məlumatlarına görə, avokado istehsalı dünyada ən sürətlə böyüyən meyvə seqmentlərindən biridir. Sağlam qidalanma tendensiyaları, bitki əsaslı pəhrizlərin yayılması və yüksək gəlirli şəhər istehlakçılarının artması bu məhsula tələbi davamlı şəkildə yüksəldir. Azərbaycan bazarında idxalın artımı da bu qlobal tendensiyanın regional əksidir. Xüsusilə böyük şəhərlərdə supermarket şəbəkələrinin genişlənməsi və HoReCa sektorunda menyu müxtəlifliyinin artması avokado istehlakını stimullaşdıran əsas amillər sırasındadır.

İdxal strukturunda qiymət dəyişiklikləri də maraqlı iqtisadi siqnallar verir. Türkiyədən idxalın həm dəyər, həm də həcm baxımından azalması fonunda Afrika ölkələrindən tədarükün artması, bazarda qiymət optimallaşdırılması və alternativ mənbələrə yönəlmə meylinin gücləndiyini göstərir. Peru kimi iri istehsalçılardan idxal həcminin sabit qalması isə keyfiyyət və təchizat etibarlılığı baxımından bu ölkənin mövqeyini qoruduğunu təsdiqləyir. İspaniyadan tədarükün fasilədən sonra bərpa edilməsi isə Avropa bazarları ilə ticarət əlaqələrinin çevik şəkildə yenidən qurulduğunu göstərən əlavə göstəricidir.

Bu prosesin yerli bazar üçün əsas nəticələrindən biri qiymət sabitliyinin qorunması və məhsul əlçatanlığının artmasıdır. Müxtəlif ölkələrdən tədarük imkanları riskləri bölüşdürür və mövsümi dalğalanmaların təsirini azaldır. Eyni zamanda, idxaldan asılılığın artması daxili istehsal potensialı ilə bağlı müzakirələri də aktuallaşdırır. Avokado iqlim baxımından selektiv bitki olsa da, qlobal təcrübədə oxşar iqlim zonalarına malik ölkələrdə lokal istehsal modellərinin tətbiq edildiyi nümunələr mövcuddur. Bu, uzunmüddətli perspektivdə aqrar diversifikasiya baxımından diqqətə alınan istiqamətlərdən biri ola bilər.

Avokado idxalı qısamüddətli istehlak dalğası deyil, struktur dəyişimin göstəricisidir. Tələbin artması, təchizat coğrafiyasının genişlənməsi və qiymət balansının qorunması bu məhsulun Azərbaycan ərzaq bazarında daha stabil mövqe tutduğunu göstərir. Qarşıdakı illərdə bu seqmentdə əsas dinamikanı qlobal istehsal həcmləri, logistika xərcləri və istehlakçı davranışlarındakı dəyişikliklər müəyyən edəcək.

AzNews.az