Səmt qazının payı artır - ŞƏRH

2025-ci ildə Azərbaycanda səmt qazının hasilatı 15 milyard 416,22 milyon kubmetr təşkil edib və bu göstərici əvvəlki illə müqayisədə 2,1 faiz artıb. Bunun 4 milyard 22,57 milyon kubmetri əmtəəlik qaz olub ki, burada artım tempi 5,3 faiz səviyyəsindədir. Ümumilikdə qaz hasilatının strukturunda səmt qazının payı 30,3 faiz təşkil edib, əsas hissə isə 35 milyard 499,53 milyon kubmetr həcmində təbii qazın payına düşüb. Beləliklə, qaz sektorunda artım tempi mülayim olsa da, struktur baxımından əhəmiyyətli dəyişikliklər müşahidə olunur.

Səmt qazı adətən neft hasilatı zamanı müşayiətedici məhsul kimi əldə olunur və uzun illər ərzində bir çox ölkələrdə bu resursun bir hissəsi texniki və infrastruktur məhdudiyyətləri səbəbindən yandırılırdı. Dünya Bankının məlumatına görə, qlobal miqyasda hər il təxminən 140 milyard kubmetr səmt qazı məşəllərdə yandırılır ki, bu da həm iqtisadi itki, həm də karbon emissiyası baxımından ciddi problem hesab olunur. Son illərdə bir sıra enerji istehsalçıları, o cümlədən Norveç, Qətər və ABŞ, səmt qazının toplanması və kommersiyalaşdırılması istiqamətində investisiyaları artıraraq bu resursu əlavə gəlir və enerji təhlükəsizliyi mənbəyinə çeviriblər.

Azərbaycan üzrə 2,1 faizlik artım kəmiyyət baxımından yüksək görünməsə də, əmtəəlik qazın 5,3 faiz artması daha əhəmiyyətli göstəricidir. Bu, texniki baxımdan səmt qazının daha effektiv toplanması və bazara yönəldilməsi prosesinin gücləndiyini göstərir. Səmt qazının qaz hasilatında 30,3 faiz paya malik olması onu artıq ikinci dərəcəli məhsuldan daha çox, struktur elementi səviyyəsinə yüksəldir. Neft hasilatının mərhələli azaldığı bir dövrdə səmt qazının iqtisadi dəyərinin artırılması enerji sektorunun ümumi dayanıqlılığı üçün vacib amilə çevrilir.

Qlobal enerji keçidi kontekstində qaz daha aşağı karbonlu keçid yanacağı kimi qəbul edilir. Avropa bazarında son illərdə təbii qaza tələbatın dəyişkənliyi və alternativ təchizat mənbələrinə yönəlmə siyasəti qaz ixracatçısı ölkələr üçün yeni imkanlar formalaşdırıb. Azərbaycanın Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə Avropaya qaz nəqlini artırması fonunda səmt qazının da enerji balansına daxil edilməsi daxili resurslardan daha səmərəli istifadə deməkdir. Əmtəəlik qazın artım tempi göstərir ki, hasil olunan səmt qazının daha böyük hissəsi iqtisadi dövriyyəyə cəlb olunur və bu, əlavə ixrac potensialı ilə yanaşı daxili istehlakın optimallaşdırılmasına şərait yaradır.

Struktur göstəricilərə diqqət yetirdikdə, ümumi qaz hasilatının təxminən beşdə birindən çoxunun səmt qazı hesabına formalaşması enerji sisteminin kompleks xarakterini nümayiş etdirir. Bu model həm neft, həm də qaz sektorunun qarşılıqlı inteqrasiyasını gücləndirir. Eyni zamanda, səmt qazının effektiv idarə olunması karbon emissiyalarının azaldılması baxımından da müsbət təsir yaradır ki, bu da beynəlxalq iqlim öhdəlikləri fonunda strateji əhəmiyyət kəsb edir.

Rəqəmlər göstərir ki, qaz sektorunda artım templəri stabil və idarəolunan xarakter daşıyır. Səmt qazının kommersiyalaşdırılması istiqamətində dinamika davam edərsə, bu, enerji gəlirlərinin strukturunda əlavə elastiklik yaradacaq və hasilat zəncirində itkilərin minimuma endirilməsinə imkan verəcək. Mövcud tendensiya Azərbaycan enerji sektorunun daha səmərəli və texnoloji əsaslı inkişaf mərhələsinə keçidini əks etdirir.

AzNews.az