Əczaçılıq idxalı azalır, ixrac artır: yerli istehsal mərhələsi başlayır? - ŞƏRH

Bu ilin yanvar ayında Azərbaycan 47,3 milyon ABŞ dolları dəyərində əczaçılıq məhsulları idxal edib ki, bu da ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 8,8 faiz azalma deməkdir. Eyni zamanda 0,4 milyon dollar həcmində dərman və digər farmasevtik məhsullar ixrac olunub və bu göstərici illik ifadədə 4,2 dəfə artıb. Əczaçılıq idxalı ümumi idxalın 3,6 faizini, ixrac isə cəmi 0,02 faizini təşkil edib. Ümumi xarici ticarət dövriyyəsi isə 3,538 milyard dollar səviyyəsində formalaşıb və ötən illə müqayisədə azalma qeydə alınıb.

Əczaçılıq məhsulları üzrə idxalın azalması bir neçə iqtisadi amillə izah oluna bilər. Qlobal miqyasda 2023 və 2024-cü illərdə dərman bazarında qiymət artımı və logistika xərclərinin yüksəlməsi müşahidə olunsa da, 2025-ci ilin sonlarından etibarən təchizat zəncirlərində sabitləşmə baş verib. Beynəlxalq reytinq agentliklərinin hesabatlarına görə, dünya farmasevtika bazarının həcmi 1,5 trilyon dolları ötür və illik artım tempi orta hesabla 5 faiz civarındadır. Belə bir fonda idxalın 8,8 faiz azalması daxili tələbatın kəskin enməsi ilə deyil, daha çox ehtiyatların optimallaşdırılması və satınalma strukturunun dəyişməsi ilə bağlı görünür.

İxracın 4,2 dəfə artması isə həcmin kiçik olmasına baxmayaraq struktur baxımdan əhəmiyyətlidir. Bu artım yerli istehsal güclərinin mərhələli şəkildə genişləndirilməsi ilə əlaqələndirilə bilər. Son illərdə ölkədə sənaye zonalarında farmasevtika müəssisələrinin fəaliyyətə başlaması və bəzi məhsulların daxili istehsalının təşviqi idxaldan asılılığın tədricən azaldılması istiqamətində addım kimi qiymətləndirilir. Hazırkı mərhələdə ixracın ümumi ixracda payı minimaldır, lakin dinamikanın müsbət istiqamətdə dəyişməsi sektorun potensialını göstərir.

Ümumi idxalda dərmanların 3,6 faiz paya malik olması səhiyyə sektorunun iqtisadi çəkisini əks etdirir. Əczaçılıq məhsulları strateji kateqoriyaya daxildir və bu sahədə sabit təchizat milli səhiyyə təhlükəsizliyinin əsas elementlərindən biridir. Qlobal təcrübə göstərir ki, bir çox ölkələr pandemiya dövründən sonra dərman istehsalının lokallaşdırılmasına və regional kooperasiyaya üstünlük verir. Avropa İttifaqı və Asiya ölkələrində generik dərman istehsalının genişlənməsi idxal strukturuna təsir göstərən əsas trendlərdəndir.

Xarici ticarətdə 934 milyon dollarlıq müsbət saldo saxlanılsa da, ümumi dövriyyədə azalma qeydə alınır. Bu kontekstdə qeyri-neft sənaye sahələrinin, o cümlədən farmasevtikanın inkişafı ixrac portfelinin şaxələndirilməsi baxımından önəm daşıyır. Əlavə dəyər yaradan sənaye sahələrinin genişləndirilməsi ticarət balansının daha dayanıqlı strukturda formalaşmasına imkan verə bilər.

Beləliklə, yanvar ayının statistikası göstərir ki, əczaçılıq idxalında nisbi azalma və ixracda sürətli artım sektorda struktur dəyişikliklərinin ilkin mərhələsini əks etdirir. Qlobal farmasevtika bazarındakı sabit artım fonunda yerli istehsalın genişləndirilməsi və texnoloji modernləşmə uzunmüddətli perspektivdə iqtisadi dayanıqlığa töhfə verə bilər. Mövcud göstəricilər sektorun hələlik məhdud paya malik olduğunu göstərsə də, dinamik artım potensialının mövcudluğunu ortaya qoyur.

AzNews.az