Qarabağ balı iqtisadi potensiala çevrilirmi? - ŞƏRH

Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarında illik bal istehsalının təxminən 1500 tona çatdığı, bu il isə bölgəyə 200 mindən çox arı ailəsinin köçürülməsinin planlaşdırıldığı açıqlanıb. Eyni zamanda daxili bazarda yerli balın payı 80 faiz təşkil etsə də, idxal məhsulları və satış problemləri sektorun inkişafında əsas çağırışlar olaraq qalır.

İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə arıçılığın genişləndirilməsi həm aqrar sektorun diversifikasiyası, həm də regionların iqtisadi aktivliyinin artırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzur zonası biomüxtəliflik, zəngin flora və ekoloji təmizlik baxımından arıçılıq üçün əlverişli sayılır. Bu amillər məhsulun keyfiyyət göstəricilərinə birbaşa təsir edərək onu daha yüksək qiymət seqmentində mövqeləndirmək imkanı yaradır.

Statistik göstəricilər göstərir ki, ölkə üzrə 2025-ci ildə 545 minə yaxın arı ailəsindən 4757 ton bal istehsal edilib. Lakin əvvəlki illə müqayisədə həm arı ailələrinin sayında, həm də bal və digər arıçılıq məhsullarının istehsalında azalma müşahidə olunub. Bu dinamika sektorda struktur problemlərin mövcudluğunu göstərir. Xüsusilə arı xəstəlikləri ilə mübarizə üçün ixtisaslaşmış laboratoriyaların və mütəxəssislərin çatışmazlığı məhsuldarlığın azalmasına təsir edən əsas faktorlar sırasındadır.

Daxili bazarın strukturuna baxdıqda yerli məhsulun dominant mövqeyi qorunsa da, idxal balı və xüsusilə aşağı keyfiyyətli məhsulların bazara daxil olması qiymət rəqabətini kəskinləşdirir. Bəzi hallarda xaricdən gətirilən bal siropunun bazarda bal adı ilə satılması isə həm istehlakçı etimadına, həm də yerli istehsalçıların gəlirlərinə mənfi təsir göstərir. Bu, bazarda keyfiyyət standartlarının və nəzarət mexanizmlərinin əhəmiyyətini daha da artırır.

Qlobal bazarda bal ticarətinə nəzər saldıqda, premium və ekoloji təmiz məhsulların daha yüksək qiymətlə satıldığı müşahidə olunur. Xüsusilə Avropa və Körfəz ölkələrində təbii və sertifikatlaşdırılmış bal məhsullarına tələbat artmaqdadır. Azərbaycan balının bu seqmentdə mövqelənməsi üçün məhsulun beynəlxalq sertifikatlaşdırılması, brendləşdirilməsi və ixrac strategiyasının gücləndirilməsi əsas istiqamətlərdən biri hesab olunur.

Eyni zamanda, arıçılıq yalnız bal istehsalı ilə məhdudlaşmır. Mum, vərəmum, güləm və arı südü kimi əlavə məhsullar daha yüksək marja ilə satılan və ixrac potensialı olan istiqamətlərdir. Məsələn, statistikaya görə arı südünün bir qramının orta qiyməti 6,8 manat təşkil edir ki, bu da məhsulun yüksək əlavə dəyər yaratma potensialını göstərir.

Regionlara arı ailələrinin köçürülməsi ilə istehsalın artması gözləntiləri mövcuddur, lakin bu artımın dayanıqlı olması üçün infrastruktur, baytarlıq xidmətləri və bazar mexanizmləri paralel şəkildə inkişaf etdirilməlidir. Əks halda, kəmiyyət artımı keyfiyyət və satış problemləri ilə balanslaşdırılmadıqda iqtisadi effekt məhdud qala bilər.

Nəticə etibarilə, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda arıçılığın inkişafı kənd təsərrüfatının dəyər zəncirində yeni imkanlar yaradır. Mövcud tendensiyalar göstərir ki, düzgün tənzimləmə, keyfiyyətə nəzarət və ixrac yönümlü yanaşma tətbiq edildiyi halda bu sahə həm daxili bazarın sabitliyinə, həm də qeyri-neft ixracının genişlənməsinə əhəmiyyətli töhfə verə bilər.

AzNews.az