Fond bazarında geriləmə nəyi göstərir? Kapital axınlarının yeni mənzərəsi - ŞƏRH

Bu ilin yanvar-may aylarında "Bakı Fond Birjası" QSC-də (BFB) bütün maliyyə alətləri üzrə bağlanmış əqdlərin ümumi dəyəri 19 milyard 424,950 milyon manat təşkil edib.

Aznews.az BFB-yə istinadən xəbər verir ki, bu, 2025-ci ilin eyni dövrünə nisbətən 42,7 % azdır.

Son 1 ildə bağlanmış əqdlərin sayı isə 11,8 % azalaraq 11 460 olub.

BFB-nin dövriyyəsinin 90,1 %-i və yaxud 17 milyard 500,811 milyon manatı repo əməliyyatlarının payına düşüb. Bu, illik müqayisədə 39,8 % azdır.

Hesabat dövründə dövlət qiymətli kağızları üzrə əqdlərin dəyəri 2,7 dəfə azalaraq 1 311,091 milyon manat, korporativ qiymətli kağızlar bazarı üzrə əqdlərin dəyəri isə 2,1 dəfə azalaraq 613,048 milyon manat olub.

Bu ilin yanvar-may aylarında Bakı Fond Birjasında bütün maliyyə alətləri üzrə bağlanmış əqdlərin ümumi dəyərinin 19,4 milyard manata enməsi və illik müqayisədə 42,7 % azalması maliyyə bazarında diqqət çəkən tendensiyalardan biri kimi qiymətləndirilir. Eyni dövrdə əqdlərin sayının da 11,8 % azalaraq 11 460-a düşməsi bazarda aktivliyin müəyyən qədər zəiflədiyini göstərir. Bununla yanaşı, statistik göstəricilərin təhlili göstərir ki, azalma daha çox iri həcmli əməliyyatların həcmi ilə bağlıdır və bazarın strukturunda fundamental zəifləmə anlamına gəlmir.

Rəqəmlərdən görünür ki, Bakı Fond Birjasının ümumi dövriyyəsinin əsas hissəsini yenə də repo əməliyyatları təşkil edir. Dövriyyənin 90 %-dən çoxunun repo bazarının payına düşməsi Azərbaycan maliyyə bazarının hazırkı strukturunu əks etdirir. Repo əməliyyatları maliyyə institutlarının qısamüddətli likvidlik idarəetməsində istifadə etdiyi əsas alətlərdən biridir və bu seqmentdə baş verən dəyişikliklər ümumi dövriyyəyə birbaşa təsir göstərir. Son bir ildə repo əməliyyatlarının həcminin təxminən 40 % azalması ümumi göstəricidəki geriləmənin əsas səbəbi hesab edilə bilər.

Bunun arxasında duran amillərdən biri bank sektorunda likvidlik vəziyyətinin dəyişməsi ilə əlaqələndirilir. Son illərdə Azərbaycanda bank sistemində likvidlik səviyyəsinin yüksək olması maliyyə institutlarının qısamüddətli vəsait cəlbetmə ehtiyaclarını müəyyən qədər azaldıb. Beynəlxalq təcrübədə də likvidlik bolluğu şəraitində repo bazarlarında dövriyyənin azalması müşahidə olunan tendensiyalardan biridir. Bu baxımdan, repo əməliyyatlarının həcminin azalması mütləq şəkildə maliyyə bazarının zəifləməsi kimi qiymətləndirilməməlidir.

Dövlət qiymətli kağızları bazarında əqdlərin dəyərinin 2,7 dəfə azalması da diqqət çəkir. Bu göstərici bir neçə amillə izah oluna bilər. İlk növbədə, dövlət borclanma siyasətinin xüsusiyyətləri və bazara çıxarılan alətlərin həcmi bu istiqamətdə əsas rol oynayır. Azərbaycanın dövlət borcunun ÜDM-ə nisbətinin beynəlxalq standartlarla müqayisədə aşağı səviyyədə qalması hökumətin daxili bazardan iri həcmdə borclanma ehtiyacını məhdudlaşdırır. Nəticədə dövlət istiqrazları üzrə dövriyyədə dalğalanmaların yaranması təbii bazar prosesi kimi qəbul edilir.

Korporativ qiymətli kağızlar bazarında müşahidə olunan azalma isə daha geniş iqtisadi kontekstdə qiymətləndirilməlidir. Son illərdə Azərbaycanda istiqraz bazarı və korporativ maliyyələşmə imkanları inkişaf etsə də, bazar hələ də regionun inkişaf etmiş kapital bazarları ilə müqayisədə formalaşma mərhələsindədir. Bir çox şirkətlər maliyyələşmə üçün ənənəvi bank kreditlərinə üstünlük verdiyindən korporativ istiqraz və səhm bazarının dərinliyi məhdud olaraq qalır. Bu səbəbdən iri emissiyaların sayı və həcmi dövriyyə göstəricilərinə ciddi təsir göstərə bilir.

Qlobal maliyyə bazarlarında baş verən proseslər də yerli kapital bazarlarına təsirsiz ötüşmür. Son iki ildə beynəlxalq bazarlarda faiz dərəcələrinin yüksək qalması investorların risk iştahını müəyyən qədər zəiflədib. Bir çox ölkələrdə kapital bazarlarında əməliyyat aktivliyi əvvəlki dövrlərlə müqayisədə daha mülayim artım nümayiş etdirir. Azərbaycanın maliyyə bazarı da qlobal maliyyə tendensiyalarından müəyyən dərəcədə təsirlənir və bu, investor davranışlarında özünü göstərir.

Bununla yanaşı, Bakı Fond Birjasının inkişaf perspektivləri müsbət olaraq qalır. Son illərdə rəqəmsallaşma proseslərinin genişlənməsi, yeni maliyyə alətlərinin bazara daxil olması və investisiya mədəniyyətinin inkişafı kapital bazarının potensialını artıran amillərdir. Dövlət tərəfindən maliyyə sektorunun dərinləşdirilməsi və qeyri-bank maliyyələşmə mexanizmlərinin təşviqi istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər də uzunmüddətli inkişaf üçün əlverişli zəmin yaradır.

Mövcud statistika göstərir ki, fond bazarında dövriyyənin azalması daha çox bazarın struktur xüsusiyyətləri və ötən ilin yüksək baza effekti ilə bağlıdır. Əsas məsələ bazarın institusional inkişaf tempinin qorunması, investor bazasının genişlənməsi və korporativ maliyyələşmə alətlərinin daha da şaxələndirilməsidir. Bu istiqamətdə atılan addımlar Azərbaycanın kapital bazarının regional maliyyə sistemində rolunu gücləndirə bilər.

Nuray,
AzNews.az